የኢስላም መሠረቶች “ሸሃዳ”ና ትሩፋቱ

0
3324

إِنَّ فِي خَلْقِ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضِ وَاخْتِلَافِ اللَّيْلِ وَالنَّهَارِ لَآيَاتٍ لِّأُولِي الْأَلْبَابِ ﴿١٩٠﴾ الَّذِينَ يَذْكُرُونَ اللَّهَ قِيَامًا وَقُعُودًا وَعَلَىٰ جُنُوبِهِمْ وَيَتَفَكَّرُونَ فِي خَلْقِ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضِ رَبَّنَا مَا خَلَقْتَ هَٰذَا بَاطِلًا سُبْحَانَكَ فَقِنَا عَذَابَ النَّارِ ﴿١٩١﴾ رَبَّنَا إِنَّكَ مَن تُدْخِلِ النَّارَ فَقَدْ أَخْزَيْتَهُ وَمَا لِلظَّالِمِينَ مِنْ أَنصَارٍ ﴿١٩٢﴾ رَّبَّنَا إِنَّنَا سَمِعْنَا مُنَادِيًا يُنَادِي لِلْإِيمَانِ أَنْ آمِنُوا بِرَبِّكُمْ فَآمَنَّا رَبَّنَا فَاغْفِرْ لَنَا ذُنُوبَنَا وَكَفِّرْ عَنَّا سَيِّئَاتِنَا وَتَوَفَّنَا مَعَ الْأَبْرَارِ ﴿١٩٣﴾ رَبَّنَا وَآتِنَا مَا وَعَدتَّنَا عَلَىٰ رُسُلِكَ وَلَا تُخْزِنَا يَوْمَ الْقِيَامَةِ إِنَّكَ لَا تُخْلِفُ الْمِيعَادَ
 

“ሰማያትንና ምድርን በመፍጠር ሌሊትና ቀን በመተካካት ለባለ አዕምሮዎች በርግጥ ምልክቶች አሉ። (እነርሱም) እነዚያ ቆመው ተቀምጠውም በጎኖቻቸው ተጋድመውም አላህን የሚያወሱ በሰማያትና በምድር አፈጣጠርም የሚያስተነትኑ ጌታችን ሆይ ይኽንን በከንቱ አልፈጠርከውም። ጥራት ይገባህ ከእሳትም ጠብቀን የሚሉ ናቸው።

ጌታችን ሆይ! እኛ በጌታችሁ እመኑ በማለት ወደ እምነት የሚጠራን ጠሪ አመንንም፤ ጌታችን ሆይ! ኃጢያቶቻችንንም ለኛ ማር ክፉ ሥራዎቻችንንም ከኛ አብስ፤ ከንጹህ ሰዎችም ጋር ግደለን።

ጌታችን ሆይ! በመልዕክተኞችህም ላይ የተስፋ ቃል ያደረግልንን ስጠን በትንሳዔ ቀንም አታዋርደን ቀጠሮን አታፈርስምና (የሚሉ ናቸው)።” (ኣሊ-ዒምራን 3፤ 190-194)

شَهِدَ اللَّهُ أَنَّهُ لَا إِلَٰهَ إِلَّا هُوَ وَالْمَلَائِكَةُ وَأُولُو الْعِلْمِ قَائِمًا بِالْقِسْطِ لَا إِلَٰهَ إِلَّا هُوَ الْعَزِيزُ الْحَكِيمُ
 

“አላህ በማስተካከል የቆመ (አስተናባሪ) ሲኾን ከርሱ በስተቀር ሌላ አምላክ የሌለ መኾኑን መሰከረ መላእክቶችና የእውቀት ባለቤቶችም (እንደዚሁ መሰከሩ) ከርሱ በስተቀር ሌላ አምላክ የለም፤ አሸናፊው ጥበበኛው ነው።” (ኣሊ-ኢምራን 3÷18)

ኢስላም በአምስት ማዕዘናት ላይ የተገነባ ኃይማኖት ነው። እነዚህም ሸሃዳ (ላኢላሃ ኢለሏህ ሙሐመዱን ረሱለላህ)፣ ሰላት፣ ዘካት፣ ፆምና ሐጅ በመባል ይታወቃል። ያለ አምስቱ ኢስላም የተባለው ቤት አይቆምም። ማዕዘን ከሌለ ቀድሞውንስ ቤት ይታሰባልን? በኢስላም አዋቂዎች ዘንድ አንድ መርህ አለ፡-

ይኸውም አንድ ነገር ማዕዘን ነው (ሩክን) ሲባል ያለ እርሱ ምንም ፋይዳ ሲሆን ነው። ይህ ማለት ከነዚህ አምስት ጉዳዮች አንዱ ከተጓደለ ኢስላም አልተሟላም እንደ ማለት ነው። ለዚህም እነዚህ አምስት ጉዳዮች “አርካኑል ኢስላም” (የኢስላም ማዕዘናት) በመባል ይታወቃሉ።

በዚህ ፅሁፍ ውስጥ ስለ መጀመሪያው የእምነቱ ማዕዘን ሸሃዳ እንነጋገራለን። ስለመጀመሪያው የኢስላም ማዕዘን በተነሳ ቁጥር ወደ አዕምሮአችን የሚዘልቀው ተውሂድ የሚለው ቃል ነው። ነገር ግን፤ ሸሃዳ ከተውሂድ ባለፈ መልኩ ብዙ አቅጣጫዎችን ይዳስሳል። በእርግጥ ተውሂድ (አላህን በብቸኝነት መገዛት)፣ ወሳኝና አስፈላጊ ብሎም መሠረታዊ ጉዳይ መሆኑ አያጠራጥርም።

ሸሃዳ ምንድን ነው?

ሸሃዳ የሚለው ቃል በቁርዓን ውስጥ በተለያዩ አገላለፆች ከአንድ መቶ ስልሳ ጊዜ ባላነሰ ተወስቷል። መሠረታዊ ትርጉሙም “አንድን ነገር በአይን መመልከት፣ በሚገባ መረዳት፣ ወይንም ማመንና መመስከር” የሚሉት ይሆናሉ። ስለዚህም፤ ሸሃዳ በውስጡ ሦስት ፅንሰ ሃሳቦችን አዝሏል ማለት ነው፡-

  1. እውቀት
  2. እምነት
  3. ምስክርነት

ሸሃዳ ግልፅና አጠር ባለ አረፍተ ነገር የሚገለፅ የእምነቱ ማዕዘን ነው። ይኸውም “ከአላህ ውጪ በእውነት የሚገዙት አምላክ የለም፣ ሙሐመድም (ሰ.ዐ.ወ) የአላህ መልእክተኛ ነው።” የብዙ ሀይማኖቶች የእምነት ፅንሰ-ሀሳብ የሚገለፀው “እኔ አመንኩ” /I believe/ በሚለው ቃል ሲሆን ነገር ግን የኢስላም የእምነት ፅንሰ-ሀሳብ እኔ አመንኩ በሚለው ቃል አይጀምርም። ይልቁንስ “አሽሃዱ (እኔ አውቃለሁ፣ አምናለሁ፣ በሚገባ ተረድቻለሁ፣ በዚህም ቀና ብዬ ልቆም የምስክርነት ቃሌን እሰጣለሁ)” በሚል የተሟላ ሀሳብ እንጂ።

ይህንን የምስክርነት ቃል ከመወለዳችን ጀምሮ በእያንዳንዷ የቀን ውሎአችን በአዛንና በኢቃማህ (ለሰላት በሚደረግ ጥሪ) ወቅት እንሰማዋለን። ምን ያህሎችን ቆም ብለን አስበናል? የምንናገረውንና የምንሰማውን በእርግጥ ኖርንበታል? ሸሃዳ በምላስ እንቅስቃሴዎች የሚላወሱ የእምነት ቃላት ብቻ አይደሉም። የህይወት መምሪያ መሣሪያዎች ናቸው። ሸሃዳ፤ “ላኢላሃ ኢለሏህ ሙሐመደን ረሱሉሏህ” ማለት ብቻ አይደለም። በሸሃዳ የሚያምኑ ሠዎች የሸሃዳን እውነትነት ያረጋግጣሉ። በልባችንና በመንፈሳችንም እናውቃለን፤ በግልጽም ሸሃዳን እንመሰክራለን፤ ምስክርነታችንንም በሁለመናችን እንገልጻለን።

ሸሃዳ ሰዎችን ወደ ኢስላም ክልል ያሻግራል። ወደ ግዛቱ ያስገባል። የሰውን እምነት ያዳብራል። ሸሃዳ በእውቀትና በእምነት ከተመሰከረ ህይወትን ይቀይራል። ከፍጡር ባርነት ወደ ፈጣሪ ባርነት ያሸጋግራል። ሁሉም ሰው የአላህ ባሪያ ነው። ሸሃዳን በእውነት የመሰከራት ግን አላህን ወደ ማምለክ (ዒባዳ) ይራመዳል። የተወደደም የአላህ ሰው ይሆናል።

ሸሃዳ ለተውሂድና ለመልዕክቱ እጅ መስጠት ማለት ነው። ሸሃዳ ከአላህ ውጪ በእውነት የሚገዙት አምላክ እንደሌለና ለሁሉም ነቢያቶችና መልዕክተኞች እውቅናን መስጠት ብሎም ሙሐመድ (ሰ.ዐ.ወ) የነቢያቶች መደምደሚያ እንደሆኑ ከልብ ማመንን መመስከር ነው።

የመጀመሪያው የሸሃዳ መርህ ተውሂድ ነው። ተውሂድ (አላህን በብቸኝነት መገዛት) የሰው ልጅ ከማንኛውም ባርነት ነፃ ያወጣል። ከዓለማዊ አጥር ያሻግራል። ለሰውና ሰው ሰራሽ ጣኦታት እጅ ከመስጠት ያድናል። አላህን ብቻ የማምለክን ነፃነት ያጎናፅፋል። የተውሂዱ ባለቤት ለማንም ክብሩን አያዋርድም- ለአላህ ብቻ ሲቀር፤ ለማንም አያጎነብስም ከርሱ ይበልጡም ይነሱ ለአላህ ብቻ ሲቀር። ከአላህ ውጪ ማንንም አይጠራም። አይለምንም። ከአላህ በላይ ለየትኛውም ስልጣንና ኃይል እውቅን አይሰጥም። ለአላህ በፍፁም ልቡ ታዛዥ ይሆናል። እነዚህን የተውሂዱ ውጤቶች ተውሂደል ዐቡዲያ፣ ተውሂድ አር-ሩቡቢያ ተውሂድ አል-አስማዕ ወሲፋት በማለት እንጠራቸዋለን።

ሸሃዳ የሰውን ልጅ ስሜቱን ከመገዛቱ ነፃ ያወጣዋል። ከሰይጣን ጎትጎታና ጓደኝነት ያላቅቀዋል። ሸሃዳ ከነበሩበት ያለፉ የኃጢያት ማህደር ለማላቀቅ በቅናቻ ጎዳና እንድራመድ፣ የተቅዋን የእውነተኝነት ትሩፋት እንድንመለከት ብሎም በፍትሃዊነት ብርሃን እንድንሞላ ያስችለናል።

ሸሃዳ ከጀሃነም ቅጣትም ያድናል። የታማኝ ሸሃዳ ባለቤቶች ዘልአለማዊ መኖሪያቸው ጀነት ናት። ከፍርዱ ቀን መከራዎች በእውነተኛ ሸሃዳቸው ይጠበቃሉ። በጀነት የፈተና ድልድዮች ላይም በፍጥነትና በቀላሉ ያልፋሉ። የስኬትን ሸማም ይደርባሉ።

ሸሃዳ የኢስላማዊ ማህበረሰብ አካል ያደርጋል። ሸሃዳ የፍቅር ምንጭ ነው። ከዘር፣ ቀለምና ጎሳ የላቀ የፍቅር መተሳሰሪያ ገመድም ነው። የማይበጠስ የአላህ ገመድ። ሸሃዳችን የእምነት ብቻ ሳይሆን ማህበረሳዊና ህብረተሰባዊ ሸሃዳም ነው። በከፍተኛ ድምፅ ለዓለም የምናሰማው የፍትህ ምስክርነታችን ነው። የሰውን ልጅ ሁሉ ከባርነት የምናወጣበት በአላህ ጥላ ስር እንዲሰበሰቡ የምንጣራበት ዓርማችን ነው-ሸሃዳችን።

وَجَاهِدُوا فِي اللَّهِ حَقَّ جِهَادِهِ هُوَ اجْتَبَاكُمْ وَمَا جَعَلَ عَلَيْكُمْ فِي الدِّينِ مِنْ حَرَجٍ مِّلَّةَ أَبِيكُمْ إِبْرَاهِيمَ هُوَ سَمَّاكُمُ الْمُسْلِمِينَ مِن قَبْلُ وَفِي هَٰذَا لِيَكُونَ الرَّسُولُ شَهِيدًا عَلَيْكُمْ وَتَكُونُوا شُهَدَاءَ عَلَى النَّاسِ فَأَقِيمُوا الصَّلَاةَ وَآتُوا الزَّكَاةَ وَاعْتَصِمُوا بِاللَّهِ هُوَ مَوْلَاكُمْ فَنِعْمَ الْمَوْلَىٰ وَنِعْمَ النَّصِيرُ

በአላህም ሃይማኖት ተገቢውን ትግል ታገሉ፡፡ እርሱ መርጧችኋል፡፡ በናንተም ላይ በሃይማኖቱ ውስጥ ምንም ችግር አላደረገባችሁም፡፡ የአባታችሁን የኢብራሂምን ሃይማኖት ተከተሉ፡፡ እርሱ ከዚህ በፊት ሙስሊሞች ብሎ ሰይሟችኋል፡፡ በዚህም (ቁርኣን)፤ መልክተኛው በእናንተ ላይ መስካሪ እንዲሆን እናንተም በሰዎቹ ላይ መስካሪዎች እንድትኾኑ (ሙስሊሞች ብሎ ሰይሟችኋል)፡፡ ሶላትንም አስተካክላችሁ ስገዱ፣ ዘካንም ስጡ፣ በአላህም ተጠበቁ፣ እርሱ ረዳታችሁ ነው፡፡ (እርሱ) ምን ያምር ጠባቂ! ምን ያምርም ረዳት!” (አል-ሐጅ 22፡78)

LEAVE A REPLY

Please enter your comment!
Please enter your name here