ሀላልና ሀራም (ስድስተኛው ሀዲስ: ከአርበዒን አን-ነወዊያ)

0
2195

عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ النُّعْمَانِ بْنِ بَشِيرٍ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُمَا، قَالَ: سَمِعْت رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ: “إنَّ الْحَلَالَ بَيِّنٌ، وَإِنَّ الْحَرَامَ بَيِّنٌ، وَبَيْنَهُمَا أُمُورٌ مُشْتَبِهَاتٌ لَا يَعْلَمُهُنَّ كَثِيرٌ مِنْ النَّاسِ، فَمَنْ اتَّقَى الشُّبُهَاتِ فَقْد اسْتَبْرَأَ لِدِينِهِ وَعِرْضِهِ، وَمَنْ وَقَعَ فِي الشُّبُهَاتِ وَقَعَ فِي الْحَرَامِ، كَالرَّاعِي يَرْعَى حَوْلَ الْحِمَى يُوشِكُ أَنْ يَرْتَعَ فِيهِ، أَلَا وَإِنَّ لِكُلِّ مَلِكٍ حِمًى، أَلَّا وَإِنَّ حِمَى اللَّهِ مَحَارِمُهُ، أَلَّا وَإِنَّ فِي الْجَسَدِ مُضْغَةً إذَا صَلَحَتْ صَلَحَ الْجَسَدُ كُلُّهُ، وَإذَا فَسَدَتْ فَسَدَ الْجَسَدُ كُلُّهُ، أَلَا وَهِيَ الْقَلْبُ”. رَوَاهُ الْبُخَارِيُّ وَمُسْلِمٌ

ከአቢ አብዲላህ ኑዕማን ኢብኑ በሺር እንደተዘገበው፡- የአላህ መልእክተኛ ሰለላሁ ዓለይሂ ወሰለም እንዲህ ሲሉ ሰምቻቸዋለሁ፡-

“ሀላል ግልጽ ነው፤ ሀራምም ግልጽ ነው፡፡ በመካከላቸው አሻሚ ነገሮች (ሙሽተቢሃት) አሉ፡፡ ብዙ ሰዎች አያውቋቸውም፡፡ አሻሚ ነገሮችን የተጠነቀቀ ለኃይማኖቱና ለክብሩ መጥራትን ፈለገ፡፡ አሻሚ ነገሮች ውስጥ የወደቀ ሀራም ላይ ወደቀ፡፡ ምሳሌው ከድንበሩ ዙርያ እንደሚያግድ እረኛ ነው፡፡ ክልሉን አልፎ ሊያስግጥ እንደሚቀርብ፡፡

ንቁ! ሁሉም ንጉስ ድንበር አለው፡፡ ንቁ! የአላህ ድንበር (እርሱ) እርም ያደረገው ነገር ነው፡፡ ንቁ! አካል ውስጥ ቁራጭ ሥጋ አለች፡፡ እርሷ ከተስተካከለች አካል በሙሉ ተስተካከለ፡፡ እሷ ከተበላሸችም አካል በሙሉ ተበላሸ፡፡ ንቁ! እርሷም ልብ ናት፡፡” ቡኻሪና ሙስሊም ዘግበውታል፡፡


የቃላትና ሐረጎች ፍቺ

“ግልጽ ነው”፡– የተብራራና ይፋ የሆነ ነው፡፡ ድብቅ አይደለም፡፡

አሻሚ ነገሮች (ሙሽተቢሃት)፡– ሀራም ወይም ሀላል መሆኑ ግልጽ ያልሆነ፡፡

“ብዙ ሠዎች አያውቋቸውም”፡- ብዙኃኖች ብይናቸውን አያውቁም፡፡

“አሻሚ ነገሮችን የተጠነቀቀ”፡- ከነርሱ የራቀ፣ በርሱና በአሻሚ ነገሮች መሀል መጠንቀቂያን ያኖረ፡፡

“ለሀይማኖቱና ለክብሩ መጥራትን ፈለገ”፡- ክብሩን ከነውር እምነቱን ከጉድለት ማጽዳት ፈለገ፡፡ ዲኑን ከውግዘት እራሱንም ከጉድለት ጠበቀ፡፡

በዚህች ንግግር መልእክተኛው ሰለላሁ ዓለይሂ ወሰለም ሰውየው ከሰዎች ጋር እና ከአላህ ጋር ያለውን ግንኙነት የተመለከቱ ጉዳዮችን አመላክተዋል፡፡

“ድንበር (ጥብቅ ስፍራ) (ሒማ)”፡-  ከባለቤቱ ውጭ የሆነ ሰው የሚከለከልበት ክልል ማለት ነው፡፡

“ቁራጭ ሥጋ (ሙድጋህ)”፡- በአፍ መታኘክ በሚችልበት መጠን የሆነ ሥጋ፡፡

“ክልሉን አልፎ ሊያስግጥ እንደሚቀርብ”፡- ያልተፈቀደለት የሰው ድንበር ውስጥ ገብቶ የሰውን ማሳ እንደሚያስበላ ሰው ይመሰላል፡፡

ጥቅል ትርጓሜ

ሀላልና ሀራም ግልጽ ናቸው፡፡ በመሀላቸው ግን አሻሚ ነገሮች አሉ፡፡ የዚህን ጥቅል ሐሳብ ትንታኔ ነገሮችን ለሦስት በመክፈል እንጀምር፡፡

ነገሮች ሦስት ናቸው፡፡ አንደኛው ግልጽ የሆነ ሀላል፤ መፈቀዱ ድብቅ አይደለም፡፡ ዳቦ መብላት፣ ንግግር መናገር፣ በእግሮች መራመድን ወዘተ… ለዚህ እንደምሳሌ መጥቀስ ይቻላል፡፡ ሁለተኛው ግልጽ የሆነ ሀራም፤ አልኮል መጠጣት፣ ዝሙት መፈጸምና የመሳሰሉትን አብይ ምሳሌ ማድረግ ይቻላል፡፡ ሦስተኞቹ አሻሚ ነገሮች (ሙሽተቢሃት) ናቸው፡፡ እነዚህም ሀላል ወይም ሀራም መሆናቸው ግልጽ ያልሆኑ ጉዳዮች ናቸው፡፡ ብዙሀን ብይናቸውን አያውቁትም፡፡ ዑለሞች ብቻ በተዘገቡ መረጃዎች ወይም በቂያስ (ማመሳሰል) ያውቋቸዋል፡፡

አንድ ነገር ሀላልና ሀራም በመሆን መሀል ካደናገረና ብይን የሚሠጥበት ግልጽ የሆነ መረጃ ወይም የኡለሞች ስምምነት ከሌለ የመተንተን ወይም የኢጅቲሀድ ብቃት ያላቸው ዑለሞች ያጠኑና መረጃን በመጠቀም ከሁለቱ ወደ አንዱ ያስጠጉታል፡፡

ነብዩ ሰለላሁ ዓለይሂ ወሰለም “በአላህና በመጨረሻው ቀን ያመነ የጥርጣሬ ስፍራ ላይ አይሁን፡፡” ማለታቸው ተዘግቧል፡፡ “አሻሚ ነገሮች ውስጥ የወደቀ ሐራም ውስጥ ወደቀ፡፡” የሚለው የመልእክተኛው ሰለላሁ ዓለይሂ ወሰለም ንግግርም ለሁለት ነገሮች ይመቻል፡፡ አንደኛ ሰውየው ሀራም መሆኑን ሳይጠረጥር ሀራም ውስጥ ይወድቃል ማለት ነው፡፡ በሌላ በኩል ደግሞ “ሀጢያት የኩፍር መልእክተኛ ነው፡፡” እንደሚባለው ሀራም ውስጥ ለመግባት ቀርቧል የሚል አንድምታን ያሳልፋል፡፡ ነፍስ “አንድ ሀጢያት ውስጥ ከወደቀች ከሱ ከፍ ወዳለ ርክሰት ከፍ እያለች መምጣቷ አይቀርም፡፡” እንደሚባለው ማለት ነው፡፡ ቀጣዩ የቁርአን አንቀጽ ይህን ጉዳይ ያመላክታል፡-

وَيَقْتُلُونَ الْأَنبِيَاءَ بِغَيْرِ حَقٍّ ذَٰلِكَ بِمَا عَصَوا وَّكَانُوا يَعْتَدُونَ

“ሀጥያትን የመፈጸም እርከን በደረጃ ነብያትን እስከመግደል ድረስ አደረሳቸው፡፡” (አሊ ኢምራን: 112)

በሐዲስም እንዲህ የሚል እናገኛለን፡፡ “ሌባ የአላህ እርግማን ይውረድበት፡፡ እንቁላል ሰርቆ እጁ የሚቆረጥ፤ ገመድም ሰርቆ እጁ የሚቆረጥ፡፡”  ከእንቁላል እና ከገመድ ጀምሮ እጆቹን እስከሚያስቆርጠው የገንዘብ መጠን ድረስ የሀጢያት ደረጃው ከፍ ያለ ሰው ለማለት ነው፡፡

የአሻሚ ነገሮችን መተው አላህን በእጅጉ ከመፍራት (ወረዕ) የሚቆጠር ነገር ነው፡፡ ለምሳሌ፡- አሻሚ በሆነ መንገድ ገንዘብ ከሚሠራ ሰው ወይም ወለድ ከሚቀላቅል ሰው ጋር  ወይም መተዉ የሚመረጥ የሆነ ሐላል ነገርን አብዝቶ መጠቀም መተው፡፡…

ሐሠን አል-በስሪይ እንዲህ አሉ፡- “ተቅዋ (ፈሪሃነት) ፈሪሃዎቹ ሰዎች ብዙ ሓላሎችን ሐራምን በመፍራት እስከሚተዉ ድረስ ደርሷል፡፡”

ከኢብኑ ዑመር  እንዲህ ማለታቸው ተዘግቧል፡- “በእኔ እና በሀራም መካከል ግርዶሽ የማደርገውና በፍፁም የማልቀድደው የሀላል ሽፋን እንዲኖር እወዳለሁ፡፡”

“ሁሉም ንጉስ ድንበር አለው፡፡ የአላህም ድንበር ክልክሎቹ ናቸው” ይህ ምሳሌ የተነሳው ቅርብ በሆነ ነገር የሩቁን ለማንቃትና ለማስገንዘብ  ነው፡፡ በሚታየው የማይታየውን ለመግለጽም ነው፡፡ የዐረብ ነገስታት ለከብቶቻቸው የግጦሽ ቦታን ይከልላሉ፡፡ ወደነርሱ የሚቀርብን ያስጠነቅቃሉ፡፡ የንጉስን ቅጣት የሚፈራ ድንበሩን አልፎ እንዳይገባ በመስጋት ከድንበሩ ይርቃል፡፡ ቅጣቱን የማይፈራ ሰው ግን ወደ ድንበሩ አስጠግቶ ያስግጣል፡፡ ከምርጫው ውጭም በድንገት ወደ ሒማው (ክልክሉ) ውስጥ መግባቱ አይቀርም፡፡ በዚህም ምክንያት ይቀጣል፡፡

አላህም በምድር ውስጥ ወሰኖች አሉት፡፡ ኃጢያቶችና እርም የሆኑ ነገሮች የርሱ ድንበሮች ናቸው፡፡ ከነርሱ አንዱን የሠራ በዱንያም ሆነ በአኼራ የአሏህ ቅጣት ያገኘዋል፡፡ አሻሚ ነገሮች ውስጥ በመውደቅም ወደ ሀራም የቀረበ ሰው ከድንበሩ ሊያልፍ ይችላል፡፡ ያኔም በድንገት ሓራም ውስጥ ይገባል፡፡

የልብ መስተካከል፡ የአካል መስተካከል በልብ መስተካከል የሚወሠን ነው፡፡ ምክንያቱም ከሠው አካል መሃል ዋናው ልብ ነው፡፡ ይህ በህክምናውም ሆነ በሳይንሱ ዐለም ልዩነት የሌለበት ነገር ነው፡፡ ልብ የሠው ልጅ አካላዊ ህይወት ምንጭ ነው፡፡ ጤናማ ከሆነም ስርዐቱን ጠብቆ ደም ይረጫል፡፡ ወደ ሌሎች የሰውነት ክፍሎች በሙሉ ደምን ያሠራጫል፡፡ ያኔም ሠው በመልካም ሁኔታና በጤና ይኖራል፡፡

በሐዲሱ ለመጠቆም የተፈለገው የልብን መንፈሳዊ  ጤንነት ነው፡፡ ልብ የሰው ነፍስ መጥራቱን እና ጤናማ መሆኑን ይነግረናል፡፡ ይህን ከአላህ ውጭ ማንም አያየውም፡፡

ጤናማ ልብ አሏህ ዘንድ እድልን የማረጋገጫ መንገድ ነው፡፡ አሏህ እንዲህ ይላል፡፡

يَوْمَ لا يَنْفَعُ مَالٌ وَلا بَنُونَ  إِلا مَنْ أَتَى اللَّهَ بِقَلْبٍ سَلِيمٍ

“ገንዘብም ልጆችም በማይጠቅሙበት ቀን፡፡ ወደ አላህ በንጹህ ልብ የመጣ ሰው ቢኾን እንጅ፡፡”  (ሹዓራእ: 88-89)

የልብ ማማር እና መስተካከል የአካላትን እንቅስቃሴ ያስተካክላል፡፡ ቀልብ ያማረ እንደሆነ አላህ የሚፈልገውን ከመፈለግ ውጭ ሌላ ምኞት አይኖረውም፡፡ አካላት አላህ ወደሚወደው ነገር እንጂ አይነሳሱም፡፡ አላህን ለማስደሰት ይጣደፋሉ እርሱ ከሚጠላው ነገር ይጠነቀቃሉ፡፡ አላህን ማስቆጣቱ ባይረጋገጥም ከሚጠረጠር ነገርም ይታቀባሉ፡፡ ስለዚህ ዋናው ልብ ነው፡፡

ሃዲሱ ሀላልን ወደ መስራት እርምን ወደ መታቀብ አሻሚ ነገሮችን ወደ መተው ይገፋፋል፡፡ ለዲንና ለክብር መጠንቀቅንም ያስተምራል፡፡ ወደ መጥፎ ጥርጣሬ እና ክትትል ውስጥ ወደ መውደቅ የሚያቀርቡ ነገሮችን እንድንተው ይመክራል፡፡ ሓራምን ብቻ ሳይሆን ወደ ሀራም የሚያደርሱ ነገሮችን መተው፣ የሀራም መዳረሻዎችን መራቅ እንደሚገባ ይጠቁማል፡፡ ልብን ለማስተካከል መትጋት ነፍስንም ከመሠረቱ ማበጀት እንደሚያስፈልግ አበክሮ ያስረዳል፡፡

LEAVE A REPLY