የሰው ልጅ አፈጣጠር እርከኖችና ፍጻሜው (አራተኛ ሐዲስ: ከአርበዒን አን-ነወዊያ)

0
1914

عَنْ أَبِي عَبْدِ الرَّحْمَنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مَسْعُودٍ رَضِيَ اللهُ  قَالَ: حَدَّثَنَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم -وَهُوَ الصَّادِقُ الْمَصْدُوقُ-: “إنَّ أَحَدَكُمْ يُجْمَعُ خَلْقُهُ فِي بَطْنِ أُمِّهِ أَرْبَعِينَ يَوْمًا نُطْفَةً، ثُمَّ يَكُونُ عَلَقَةً مِثْلَ ذَلِكَ، ثُمَّ يَكُونُ مُضْغَةً مِثْلَ ذَلِكَ، ثُمَّ يُرْسَلُ إلَيْهِ الْمَلَكُ فَيَنْفُخُ فِيهِ الرُّوحَ، وَيُؤْمَرُ بِأَرْبَعِ كَلِمَاتٍ: بِكَتْبِ رِزْقِهِ، وَأَجَلِهِ، وَعَمَلِهِ، وَشَقِيٍّ أَمْ سَعِيدٍ؛ فَوَاَللَّهِ الَّذِي لَا إلَهَ غَيْرُهُ إنَّ أَحَدَكُمْ لَيَعْمَلُ بِعَمَلِ أَهْلِ الْجَنَّةِ حَتَّى مَا يَكُونُ بَيْنَهُ وَبَيْنَهَا إلَّا ذِرَاعٌ فَيَسْبِقُ عَلَيْهِ الْكِتَابُ فَيَعْمَلُ بِعَمَلِ أَهْلِ النَّارِ فَيَدْخُلُهَا. وَإِنَّ أَحَدَكُمْ لَيَعْمَلُ بِعَمَلِ أَهْلِ النَّارِ حَتَّى مَا يَكُونُ بَيْنَهُ وَبَيْنَهَا إلَّا ذِرَاعٌ فَيَسْبِقُ عَلَيْهِ الْكِتَابُ فَيَعْمَلُ بِعَمَلِ أَهْلِ الْجَنَّةِ فَيَدْخُلُهَا” رَوَاهُ الْبُخَارِيُّ  وَمُسْلِمٌ.

አቡ አብዱረህማን አብደላህ ቢን መስዑድ እንዳስተላለፉት የአላህ መልእክተኛ እንዲህ ብለዋል፡-     

“ከናንተ አንዳችሁ በእናቱ ሆድ ውስጥ ለ40 ቀናት የዘር ፈሳሽ፣ ለዚሁ ያህል ጊዜ የረጋ ደም፣ ለዚሁ ያህል ጊዜም የተላመጠ ስጋ ሆኖ ይቆያል’ ከዚያም አላህ መላኢካ ልኮ ነፍስ ያስገባለታል፡፡ መላኢካው አራት ተግባራትን እንዲያከናውን ማለትም ሲሳዩን፣ እድሜውን፣ ስራውንና እድለ ቢስ ወይም እድለኛ መሆኑን እንዲመዘግብ ይታዘዛል፡፡ ብቸኛ አምላክ በሆነው አላህ እምላለሁ፣ ከናንተ አንዳችሁ የጀነት ሰዎችን ስራ ሲሰራ ይቆይና በርሱና በሷ መካከል የአንድ ክንድ ያህል ርቀት ሲቀረው የተጻፈው ይቀድመውና የእሳት ሰዎችን ስራ በመስራት ወደርሷ ይገባል፡፡ ከናንተ አንዳችሁም የእሳት ሰዎችን ስራ ሲሰራ ይቆይና በርሷና በርሱ መካከል የአንድ ክንድ ያህል ርቀት ሲቀረው የተጻፈው ይቀድመውና የጀነት ሰዎችን ስራ በመስራት ወደርሷ ይገባል’” (ቡኻሪና ሙስሊም ዘግበውታል)


የሐዲሱ አስፈላጊነትና ክብደት

የሰውን ልጅ ጠቅላላ ሁኔታ በውስጡ ያካተተ ታላቅ ሐዲስ ነው፡፡ ይህውም መነሻውን፣ ፍጻሜውንና በመካከላቸው ያለውን የሕይወቱን ሁኔታ ይዟል፡፡ መነሻው አፈጣጠሩ ሲሆን፣ ፍጻሜው እድለቢስ ወይም እድለኛ መሆኑ ነው፡፡ በመካከላቸው ያለው ሕይወቱ ደግሞ የሚሞትበት ቀን፣ በሕይወት ውስጥ የሚያከናውናቸው ተግባራት እና ሲሳዩ ናቸው፡፡

አጠቃላይ መልእክት

በማሕጸን ውስጥ የጽንስ የሚያልፍባቸው እርከኖች፡- ይህ ሐዲስ እንደሚያመለክተው ጽንስ በ120 ቀናት ውስጥ በሦስት እርከኖች ያልፋል፡፡ በመጀመሪያዎቹ አርባ ቀናት የዘር ፈሳሽ እንደሆነ ይቆያል፡፡ በቀጣዮቹ አርባ ቀናት የረጋ ደም ይሆናል፡፡ በሦስተኛው አርባ ቀናት የተላመጠ ስጋ ቅርጽ ይይዛል፡፡ ከ120 ቀናት በኋላ መላኢካ ‹‹ሩህ›› ያስገባለታል፡፡ በሐዲሱ የተወሱትን አራት መልእክቶችም ይጽፋል፡፡

አላህ የሰውን ልጅ ‹‹ሁን›› ብሎ መፍጠር እየቻለ በነዚህ እርከኖች እንዲያልፍ የማድረጉ ጥበብ የሰው ልጅ አፈጣጠር በዙሪያው እንዳለው ሰፊ ዩኒቨርስ የምክንያትና ውጤትን ስርዓት ተከትሎ እነዲሄድ ለማድረግ ሲሆን፣ ይህ የአላህን ችሎታ ይበልጥ ገላጭ ነው፡፡

በተጨማሪም አላህ ለባሮቹ በሁሉም ጉዳዮቻቸው እርጋታ እንዲማሩ፣ከችኮላ እንዲርቁ ለማስተማር ያደረገው ነው፡፡ የሰው ልጅ ውስጣዊ ምሉእነትን የሚጎናጸፈው ልክ እንደ አካላዊ እሱነቱ በሂደት እና የተለያዩ እርከኖችን አልፎ መሆኑን ሐዲሱ ያስተምራል፡፡ የስብእና እድገቱም ልክ እንደ አካሉ የተለያዩ እርከኖንና የእድገት ደረጃዎችን ማለፉ የግድ ነው፡፡

የነፍስ መነፋት፡- ጽንሱ ነፍስ የሚዘራው ከተጸነሰ ከ120 ቀናት በኋላ መሆኑን ዑለሞች ተስማምተዋል፡፡ 4 ወራትን አጠናቆ ከ5ኛው ወር መግቢያ ላይ መሆኑ ነው፡፡ ይህ እውነታ ከተሞክሮ ይታወቃል፡፡ ከዚህ ግንዛቤ ላይ በርካታ ፊቅሐዊ ብይኖች (አህካሞች) ይታነጻሉ፡፡ ለምሳሌ ‹‹አስቲልሐቅ››፣ የቀለብ ሁኔታ ወዘተ፡፡ ጽንሱ በዚህ ጊዜ መንቀሳቀስ ይጀምራል ተብሎ ስለሚታመን፡፡ ባሏ የሞተባት እንስት አራት ወራት ከ10 ቀናት የእፎይታ ጊዜ (ኢዳ) እንድትጠብቅ የመደረጉ ጥበብም ይህ ነው፡፡ በዚህ ጊዜ ውስጥ የእርግዝና ምልክት ባይታይባት እንኳ ማሕጸኗ  ጽንስ መያዙ ወይም አለመያዙ ይታወቃል፡፡

‹‹ሩህ›› የሰው ልጅ ሕያው የሚሆንበት ረቂቅ ነገር ሲሆን፣ ምንነቱን አላህ ብቻ የሚያውቀው ነገር መሆኑ በቁርአን ተነግሯል፡-

وَيَسْأَلُونَكَ عَنِ الرُّوحِ ۖ قُلِ الرُّوحُ مِنْ أَمْرِ رَبِّي وَمَا أُوتِيتُم مِّنَ الْعِلْمِ إِلَّا قَلِيلًا

“ከሩሕም ይጠይቁሃል፡፡ «ሩሕ ከጌታዬ ነገር ነው ከዕውቀትም ጥቂትን እንጂ አልተሰጣችሁም» በላቸው፡፡” (አል-ኢስራእ፤ 85)

ኢብን መስዑድ አላህ መልካም ስራቸውን ይውደድላቸውና እንዲህ ማለታቸው ተዘግቧል፡-

“የዘር ፈሳሽ ከማሕጸን ላይ ሲያርፍ መልአኩ በመዳፉ ይይዘውና፡- ይጸነሳል ወይስ አይጸነስም? በማለት አምላክን ይጠይቀዋል፡፡ አይጸነስም ካለው ደም አድርጎ ወደ ማህጸን ይወረውረዋል፡፡ ጽንስም አይሆንም፡፡ ይጸነሳል ካለው ደግሞ፡- ወንድ ነው ሴት? እድለኛ ነው እድለ ቢስ? ሲሳዩና የሚሞትበት ጊዜና ቦታስ? በማለት ይጠይቃል፡፡ ወደ እናት መዝገቡ ሂድ፡፡ ይህን ሁሉ እዚያው ታገኛለህ፣ ይባላል፡፡ ይሄድና ያገኘዋል፡፡ ይቀዳዋልም፡፡ ባህሪውን ሁሉ አስርጾ እስኪያጠናቅቅ ድረስ መዝገቡ ከርሱ ጋር ይቆያል፡፡”

ለዚህም ነው እድለኛነት ከመወለድ በፊት የሚገኝ እጣ ፈንታ ነው የሚባለው፡፡

አላህ የፍጡራኑን ሁኔታ ከመፈጠራቸው በፊት ያውቃል፡- ሙእሚን ወይም ካሐዲ፣ በጎ ወይም አመጸኛ፣ እድለቢስ ወይም እድለኛ መሆናቸው በአላህ እውቀትና ፈቃድ ስር ያሉ ነገሮች ናቸው፡፡ የሰዎች እጣ ፈንታ ቀድሞውኑ መጻፉን የሚያመለክቱ ሐዲሶች በርካታ ናቸው፡፡ ቡኻሪ አሊ ቢን አቢ ጧሊብን ዋቢ አድርገው ባሰፈሩት ዘገባ ነቢዩ (ሶ.ዐ.ወ) እንዲህ ብለዋል፡-

“እያንዳንዷ ነፍስ በጀነት ወይም በእሳት ውስጥ ቦታዋ ተዘጋጅቷል፡፡ እድለኛ ወይም እድለ ቢስ የመሆኗ ነገርም ተጽፏል፡፡”

አንድ ሰውም፡- “የአላህ መልእክተኛ ሆይ፣ ስለዚህ ምንም ነገር መስራት ትተን በመቀመጥ የተጻፈውን እንጠባበቅን?” ሲል ጠየቃቸው፡፡ “ስሩ፡፡ ሁሉም ለተፈጠረለት እጣ ፈንታ የተገራ ነው፡፡ እድለኞች የበጎ ሰዎችን ስራ ለመስራት የተገሩ ናቸው፡፡ እድለ ቢሶች ደግሞ የመጥፎ ሰዎችን ስራ ለመስራት የተገሩ ናቸው፡፡” አሉና ተከታዩን የቁርአን አንቀጽ አነበቡ፡-

فَأَمَّا مَنْ أَعْطَىٰ وَاتَّقَىٰ () وَصَدَّقَ بِالْحُسْنَىٰ

“የሰጠ ሰውማ ጌታውን የፈራም፡፡ በመልካሚቱም (እምነት) ያረጋገጠ፤” (አል-ለይል፤ 5-6)

ይህም ሆኖ ግን የአላህ እውቀት የሰውን ልጅ መርጦ የመስራት ነጻነትና ችሎታ አይቃረንም፡ ምክንያቱም እውቀት ወደፊት የሚሆነውን ከሳች እንጅ በሰውየው ላይ አንዳች ተጽእኖ የሚያደርግ አይደለም፡፡ አላህ እምነትንና በጎ ስራን አዟል፡፡ ከክህደትና ከወንጀልም ከልክሏል፡፡ ይህ፣ የሰውን ልጅ መርጦ የመስራት ነጻነት ያረጋግጣል፡፡ ካልሆነማ የአላህ ትእዛዝና እቀባ ጨዋታ ይሆናል፡፡ ይህ ደግሞ ፈጽሞ ሊሆን የሚችል ነገር አይደለም፡፡ አላህ እንዲህ ብሏል፡-

وَنَفْسٍ وَمَا سَوَّاهَا () فَأَلْهَمَهَا فُجُورَهَا وَتَقْوَاهَا  () قَدْ أَفْلَحَ مَن زَكَّاهَا ()  وَقَدْ خَابَ مَن دَسَّاهَا

“በነፍስም ባስተካከላትም፤ አመጽዋንና ፍርሃትዋንም ባሳወቃት (አምላክ እምላለሁ)፡፡ (ከኀጢኣት) ያጠራት ሰው ፍላጎቱን በእርግጥ አገኘ፡፡ (በኀጢኣት) የሸፈናትም ሰው በእውነት አፈረ፡፡ (አሽ-ሸምስ፤ 7-10)

በቀደር ማመካኘት፡- አላህ በርሱ እንድናምንና እንድንታዘዘው አዞናል፡፡ ከክህደትና ከወንጀልም ከልክሎናል፡፡ የእኛ ሐላፊነት ይህ ነው፡፡ በኛ ላይ የተጻፈውንና የተወሰነውን ነገር በተመለከተ ሚስጥር በመሆኑ የምናውቀው ነገር የለም፡፡ በርሱ ጉዳይም ተጠያቂነት የለብንም፡፡ ስለዚህም መንገድ የሳቱ ወገኖች፣ ካህድያንና ወንጀለኞች ለጥፋታቸው የአላህን ውሳኔና ፈቃድ (ቀደር)፣ እንዲሁም ጥፋቱ ከመከሰቱ በፊት ቀድሞ የጻፈው መሆኑን በምክንያትነት ሊያቀርቡ አይገባም፡፡

وَقُلِ اعْمَلُوا فَسَيَرَى اللَّهُ عَمَلَكُمْ وَرَسُولُهُ وَالْمُؤْمِنُونَ ۖ وَسَتُرَدُّونَ إِلَىٰ عَالِمِ الْغَيْبِ وَالشَّهَادَةِ فَيُنَبِّئُكُم بِمَا كُنتُمْ تَعْمَلُونَ

“በላቸውም ሥሩ አላህ ሠራችሁን በእርግጥ ያያልና፡፡ መልክተኛውና ምእምናንም (እንደዚሁ ያያሉ)፡፡ ሩቁንና ቅርቡን ሁሉ ዐዋቂ ወደ ኾነውም (አላህ) በእርግጥ ትመለሳላችሁ፡፡ ትሠሩትም የነበራችሁትን ሁሉ ይነግራችኋል።” (አት-ተውባህ፤ 105)

የተወሰነው ነገር እውን ከሆነ በኋላ ግን በቀደር ማመካኘት ይፈቀዳል፡፡ ምክንያቱም ሙእሚን የአላህን ውሳኔ በጸጋ ይቀበላል፣ በዚህ ባህሪውም ውስጣዊ መረጋጋትንና እርካታን ያገኛል፡፡

አንድ ሰው በጎ ስራዎችን ወይም ክፉ ስራዎችን ሁሉ ሲሰራ ቢታይ እንኳ ጀነት ወይም እሳት መግባቱን በእርግጠኝነት መናገር እንደማይቻል ሐዲሱ ያመለክታል፡፡ ስለዚህም ፍጻሜ የማይታወቅ በመሆኑ በበጎ ስራ መኮፈስና መመካት አግባብ አይደለም፡፡ እያንዳንዱ ሰው መልካም ፍጻሜ ይሰጠው ዘንድ አላህን መለመን፣ ከክፉ ፍጻሜ እንዲጠብቀውም ዘወትር መማጸን ይገባዋል፡፡

LEAVE A REPLY