የእስልምና መሠረቶችና ታላላቅ ምሰሶዎች (ሦስተኛ ሐዲስ- ከአርበዒን አን-ነወዊያ)

0
1303

عَنْ أَبِي عَبْدِ الرَّحْمَنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ بْنِ الْخَطَّابِ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُمَا قَالَ: سَمِعْت رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ: ” بُنِيَ الْإِسْلَامُ عَلَى خَمْسٍ: شَهَادَةِ أَنْ لَا إلَهَ إلَّا اللَّهُ وَأَنَّ مُحَمَّدًا رَسُولُ اللَّهِ، وَإِقَامِ الصَّلَاةِ، وَإِيتَاءِ الزَّكَاةِ، وَحَجِّ الْبَيْتِ، وَصَوْمِ رَمَضَانَ”. رَوَاهُ الْبُخَارِيُّ وَمُسْلِمٌ.

የአላህ መልእክተኛ ተከታዩን ሲናገሩ ሰምቻለሁ በማለት አብደላህ ቢን ዑመር ቢን አልኸጧብ አስተላልፈዋል፡-

“እስልምና ከአምስት መሠረቶች ላይ ታንጿል፡፡ እነርሱም ከአላህ ሌላ አምላክ እንደሌለና ሙሐመድም መልእክተኛው መሆናቸውን መመስከር፣ ሶላትን ደንቡን ጠብቆ መስገድ፣ ዘካ መስጠት፣ የአላህን ቤት መሐጀጅና የረመዳንን ወር መጾም ናቸው፡፡” (ቡኻሪና ሙስሊም)


አጠቃላይ መልእክት

የእስልምና ግንብ፡- የአላህ መልእክተኛ ሰለላሁ ዓለይሂ ወሰለም እርሳቸው ያመጡትንና ሰዎች ከክህደት ክልል ወጥተው፣ ከእሳት ርቀው፣ ለጀነት ተገቢ የሚሆኑበትን መለኮታዊ መልእክት በጽኑ መሠረት ላይ በታነጸ ግንብ መስለውታል፡፡ ይህ ግንብ የቆመባቸውን መሠረቶችንም ዘርዝረዋል፡-

ከአላህ ሌላ አምላክ እንደሌለና ሙሐመድም የርሱ መልእክተኛ መሆናቸውን መመስከር፡፡ ትርጉሙም የአላህን ሕልውናና አንድነት ማጽደቅ፣ እንዲሁም የነቢዩ ሙሐመድን ነብይነት እና ተልእኮ መቀበል ነው፡፡ ይህ መሠረት ለሌሎች የእስልምና ምሰሶዎች እንደ መሠረት የሚቆጠር ነው፡፡ የአላህ መልእክተኛ ሰለላሁ ዓለይሂ ወሰለም እንዲህ ብለዋል፡-

“ላኢላሐ ኢለላህ ያለ ጀነት ገባ፡፡ (በዛር የዘገቡት ሶሂህ ሐዲስ)

ሶላትን ደንቡን አሟልቶ መስገድ፡- ትርጉሙ ሶላትን ደንቡንና ወቅቱን ጠብቆ፣ መስፈርቶችን አሟልቶ፣ ግዴታዎችን፣ ሱንናዎችን እና አደቦችን በትክክል አከናውኖ፣ በስብእና ላይ አዎንታዊ ተጽእኖ ሊያሳድርና ከእኩይ ድርጊቶች እንዲርቅ ሊያደርግ በሚችልበት አኳኋን መስገድ ነው፡፡ አላህ እንዲህ ብሏል፡-

اتْلُ مَا أُوحِيَ إِلَيْكَ مِنَ الْكِتَابِ وَأَقِمِ الصَّلَاةَ ۖ إِنَّ الصَّلَاةَ تَنْهَىٰ عَنِ الْفَحْشَاءِ وَالْمُنكَرِ ۗ وَلَذِكْرُ اللَّهِ أَكْبَرُ ۗ وَاللَّهُ يَعْلَمُ مَا تَصْنَعُونَ

“ከመጽሐፍ ወደ አንተ የተወረደውን አንብብ፡፡ ሶላትንም ደንቡን ጠብቀህ ስገድ፡፡ ሶላት ከመጥፎና ከሚጠላ ነገር ሁሉ ትከለክላለችና፡፡ አላህንም ማውሳት ከሁሉ ነገር በላጭ ነው፤ አላህም የምትሠሩትን ሁሉ ያውቃል፡፡” (አል አንከቡት 45)

ዘካ መስጠት፡- የግዴታ መጠን (ኒሷብ) የደረሰ እና ዘካ ለመክፈል መሟላት ያለባቸውን መስፈርቶች ያሟላ ገንዘብ ያለው ሰው ለድሆችና ለሌሎች ተገቢ የሕብረተሰብ ክፍሎች ከዚያ ከገንዘቡ የተወሰነ መጠን  መስጠቱ ዘካ ይባላል፡፡

ሐጅ፡– በሐጅ ወራት፣ ማለትም በሸዋል፣ በዙል ቂእዳ፣ እና በዙል ሂጃ የመጀመሪያዎቹ አስር ቀናት ውስጥ የአላህን ቤት ለመጎብኘት በመሻት ተጉዞ የአላህ መልእክተኛ ያብራሩትን ስርዓት መፈጸም ሐጅ ይባላል፡፡ ሐጅ  ለግለሰብም ሆነ ለማሕበረሰብ በርካታ ፋይዳዎችን የሚያስገኝ፣ በአካልና በገንዘብ የሚፈጸም ኢባዳ ነው፡፡ ከዚህ ሁሉ በላይ በተለያዩ ሐገሮች ውስጥ የሚኖሩ ሙስሊሞች እንዲገናኙ ጥሩ አጋጣሚ የሚፈጥር ታላቅ አለማቀፋዊ ኢስላማዊ ጉባኤ ነው፡፡ ይህም ስለሆነ የሐጅ ምንዳ ትልቅ ሆኗል፡፡ የአላህ መልእክተኛ ሰለላሁ ዓለይሂ ወሰለም እንዲህ ብለዋል፡-

“ተቀባይነት ያገኘ ሐጅ ከጀነት ውጭ ሌላ ምንዳ የለውም፡፡” (ቡኻሪና ሙስሊም)

ሐጅ ግዴታ የተደረገው በ6ኛው ዓመተ ሂጅራ በተከታዩ የቁርአን መልእክት ነው፡-

فِيهِ آيَاتٌ بَيِّنَاتٌ مَّقَامُ إِبْرَاهِيمَ ۖ وَمَن دَخَلَهُ كَانَ آمِنًا ۗ وَلِلَّهِ عَلَى النَّاسِ حِجُّ الْبَيْتِ مَنِ اسْتَطَاعَ إِلَيْهِ سَبِيلًا ۚ وَمَن كَفَرَ فَإِنَّ اللَّهَ غَنِيٌّ عَنِ الْعَالَمِينَ

“በውስጡ ግልጽ የኾኑ ተዓምራቶች የኢብራሒምም መቆሚያ አልለ፡፡ ወደ ውስጡ የገባ ሰው ጸጥተኛ ይኾናል፡፡ ለአላህም በሰዎች ላይ ወደርሱ መኼድን በቻለ ሁሉ ላይ ቤቱን መጎብኘት ግዴታ አለባቸው፡፡ የካደም ሰው አላህ ከዓለማት ሁሉ የተብቃቃ ነው፡፡ (አሊ ዒምራን 97)

ረመዷን መጾም፡- የረመዷን ጾም በሁለተኛው ዓመተ ሂጅራ በተከታዩ የቁርአን መልእክት ግዴታ ተደረገ፡-

شَهْرُ رَمَضَانَ الَّذِي أُنزِلَ فِيهِ الْقُرْآنُ هُدًى لِّلنَّاسِ وَبَيِّنَاتٍ مِّنَ الْهُدَىٰ وَالْفُرْقَانِ ۚ فَمَن شَهِدَ مِنكُمُ الشَّهْرَ فَلْيَصُمْهُ ۖ وَمَن كَانَ مَرِيضًا أَوْ عَلَىٰ سَفَرٍ فَعِدَّةٌ مِّنْ أَيَّامٍ أُخَرَ ۗ يُرِيدُ اللَّهُ بِكُمُ الْيُسْرَ وَلَا يُرِيدُ بِكُمُ الْعُسْرَ وَلِتُكْمِلُوا الْعِدَّةَ وَلِتُكَبِّرُوا اللَّهَ عَلَىٰ مَا هَدَاكُمْ وَلَعَلَّكُمْ تَشْكُرُونَ

“(እንድትጾሙ የተጻፈባችሁ) ያ በርሱ ውስጥ ለሰዎች መሪ ከቅን መንገድና (እውነትን ከውሸት) ከሚለዩም ገላጮች (አንቀጾች) ሲኾን ቁርኣን የተወረደበት የረመዳን ወር ነው፡፡ ከእናንተም ወሩን ያገኘ ሰው ይጹመው፡፡ በሽተኛ ወይም በጉዞ ላይ የኾነም ሰው ከሌሎች ቀኖች ቁጥሮችን (በልኩ) መጾም አለበት፡፡ አላህ በእናንተ ገሩን (ነገር) ይሻል፡፡ በእናንተም ችግሩን አይሻም፡፡ ቁጥሮችንም ልትሞሉ አላህንም ቅኑን መንገድ ስለመራችሁ ታከብሩትና ታመሰግኑት ዘንድ (ይህን ደነገግንላችሁ)፡፡ (አል በቀራህ 185)

ጾም ነፍስን የሚያጸዳ፣ መንፈስን የሚያመጥቅ፣ ለአካላዊ ጤንነትም ጠቃሚ የሆነ ኢባዳ ነው፡፡ የአላህን ትእዛዝ ለመፈጸም ሲል በትክክል ያከናወነው ወንጀሉ ይማርና ጀነትም ይገባ ዘንድ ሰበብ ይሆንለታል፡

በዚህ ሐዲስ የተወሱት የእስልምና ዋናዋና መሠረቶች ሲሆኑ፣ ማሟያዎች ለምሳሌ ሱናዎችና የሚወደዱ ነገሮች የግንቡ ማስዋቢያዎች ናቸው፡፡ የአላህ መልእክተኛ ሰለላሁ ዓለይሂ ወሰለም እንዲህ ማለታቸው በሐዲስ ተመልክቷል፡-

“ኢማን ከሰባ በላይ ቅርንጫፎች አሉት፡፡ ከፍተኛ ላኢላሐ ኢለላህ የሚለው ሲሆን ዝቅተኛው ከመንገድ ላይ እንቅፋትን ማስወገድ ነው፡፡”

የኢባዳ ዓላማ፡- ኢስላም ከኢባዳ የሚፈልገው ላያዊ ገጽታውን ወይም ቅርጹን ሳይሆን ዓላማውን እና አስኳሉን ነው፡፡ ሶላት ከመጥፎ ነገሮች ካላቀበች፣ ጾምም ባለቤቱን ከውድቅ ንግግርና ስራ ካልታደገ፣ ሐጅና ዘካም ለይዩልኝና ይስሙልኝ ከተፈጸሙ ፋይዳ የላቸውም፡፡ ይህ ማለት ግን እነዚህን ኢባዳዎች ፍሪያቸው ካልታየ አናከናውናቸው ማለት ሳይሆን በኢኽላስና ዓላማቸውን በሚያሳካ አኳኋን ለመፈጸም መትጋት እንዳለብን ለማሳየት ነው፡፡

የኢማን ዘርፎች፡- ኢስላም ማለት በሐዲሱ ውስጥ የተወሱት ነገሮች ብቻ አይደሉም፡፡ ሐዲሱ በነዚህ የተወሰነው የተለየ ክብደትና ትኩረት ሊሰጣቸው የሚገቡ ክንውኖች ስለሆኑ ነው፡፡ እስልምና ከነዚህ ሌላ በርካታ በጎ ምግባራትን አካቷል፡፡ የአላህ መልእክተኛ ሰለላሁ ዓለይሂ ወሰለም እንዲህ ብለዋል፡-

“ኢማን ከሰባ በላይ ዘርፎች አሉት፡፡” (ቡኻሪና ሙስሊም)

የሐዲሱ ጠቀሜታ፡- ኢስላም እምነት ብቻ ሳይሆን ተግባርም ጭምር መሆኑን ይህ ሐዲስ ያስተምራል፡፡ ስራ ያለ እምነት ጠቀሜታ እንደሌለው ሁሉ እምነትም ያለ ስራ ሕልውና የለውም፡፡

LEAVE A REPLY