ኢስላም፣ ኢማንና ኢህሳን (ሁለተኛ ሐዲስ- ከአርበዒን አን-ነወዊያ)

0
1927

عَن عُمَر رضي اللهُ عنه أَيْضاً قال: ” بَيْنَما نَحْنُ جُلْوسٌ عِنْدَ رسُولِ الله صلى الله عليه وسلم إذْ طَلَعَ عَلَيْنَا رَجُلٌ شَدِيدُ بَياضِ الثِّيَاِب شَديدُ سَوَادِ الشَّعَرِ، لا يُرَى عليه أَثَرُ السَّفَرِ ولا يَعْرِفُهُ مِنَّا أَحَدٌ، حَتى جَلَسَ إلى النَّبِّي صلى الله عليه وسلم، فأسْنَدَ رُكْبَتَيْهِ إلى رُكْبَتَيْهِ ووَضَعَ كَفَّيْهِ على فَخِذَيْهِ، وقال: يا محمَّدُ أَخْبرني عَن الإسلامِ، فقالَ رسُولُ الله صلى الله عليه وسلم: الإسلامُ أَنْ تَشْهَدَ أَنْ لا إلهَ إلا اللهُ وأَنَّ محمِّداً رسولُ الله، وتُقِيمَ الصَّلاةَ، وتُؤتيَ الزَّكاةَ، وتَصُومَ رَمَضان، وتَحُجَّ الْبَيْتَ إن اسْتَطَعتَ إليه سَبيلاً. قالَ صَدَقْتَ. فَعَجِبْنا لهُ يَسْأَلُهُ ويُصَدِّقُهُ، قال : فَأَخْبرني عن الإِيمان. قال: أَن تُؤمِنَ باللهِ، وملائِكَتِهِ وكُتُبِهِ، ورسُلِهِ، واليَوْمِ الآخِرِ، وتُؤمِنَ بالْقَدَرِ خَيْرِهِ وشَرِّهِ. قال صدقت. قال : فأخْبرني عَنِ الإحْسانِ. قال: أنْ تَعْبُدَ الله كَأَنَّكَ تَرَاهُ فإنْ لَمْ تَكُنْ تَرَاهُ فإنَّهُ يَرَاك. قال: فأَخبرني عَنِ السَّاعةِ، قال:ما المَسْؤولُ عنها بأَعْلَمَ من السَّائِلِ . قال: فأخبرني عَنْ أَمَارَتِها، قال: أن تَلِدَ الأمَةُ رَبَّتَها، وأَنْ تَرَى الحُفاةَ العَُراةَ العالَةَ رِعاءَ الشَّاءِ يَتَطَاوَلُون في الْبُنْيانِ، ثُمَّ انْطَلَقَ، فَلَبثْتُ مَلِيّاً، ثُمَّ قال : يا عُمَرُ، أَتَدْرِي مَنِ السَّائِلُ؟ قُلْتُ: اللهُ ورسُولُهُ أَعلَمُ . قال: فإِنَّهُ جِبْرِيلُ أَتاكُمْ يُعَلِّمُكُمْ دِينَكُمْ “. ((رواه مسلم

ዑመር ኢብን አል-ኸጣብ (ረ.ዐ) እንዲህ ሲሉ አስተላልፈዋል፡-

“ከአላህ መልእክተኛ ጋር ተቀምጠን እያለ ልብሱ በጣም የነጸና ጸጉሩ በጣም የጠቆረ አንድ ሰው መጣ። የጉዞ ምልክት አይታይበትም። ከመካከላችንም የሚያውቀው ሰው የለም። ከነቢዩ አጠገብ ተቀመጠ። ጉልበቶቹን ወደ ጉልበቶቻቸው አስጠጋ። መዳፎቹን ከጭኖቹ ላይ አኖረ። ‘ሙሐመድ ሆይ! ስለ ኢስላም ንገረኝ?’ ሲልም ጠየቀ። የአላህ መልእክተኛም ‘ኢስላም ከአላህ ሌላ አምልኮ የሚገባው አምላክ እንደሌለ እና ሙሐመድ መልእክተኛው መሆናቸውን መመስከርህ፣ ሶላትን ደንቡን አሟልተህ መስገድህ፣ ዘካ መስጠትህ፣ ረመዷን መጾምህና የአላህንም ቤት ወደርሱ የመጓዝ አቅም ካለህ ሐጅ ማድረግህ ናቸው’ አሉት። ‘እውነት ብለሃል’ አላቸው። በድርጊቱ ተገረምን። ይጠይቃቸዋል፣ እውነት ብለሃል ይላቸዋልም። ‘ስለ ኢማን ንገረኝ?’ ሲልም ጠየቃቸው። ‘በአላህ፣ በመላእክት፣ በመጽሐፍት፣ በመልእክተኞች፣ በመጨረሻው ቀንና በቀደር ደግም ይሁን ክፉ ማመንህ ነው’ በማለት መለሱለት። ‘እውነት ብለሃል’ አላቸው። ‘ስለ ኢሕሳን ንገረኝ?’ በማለትም ጠየቃቸው። ‘አላህን እንደምታየው አድርገህ ማምለክህ ነው። አንተ ባታየውም እርሱ ያይሐል’ አሉት። ‘ስለ ጊዜዋ (ስለ ትንሳኤ) ንገረኝ?’ አላቸው። ‘ተጠያቂው ከጠያቂው የበለጠ ስለ እርሷ አዋቂ አይደለም’ አሉት። ‘ስለ ምልክቶቿ ንገረኝ?’ አላቸው። ‘ባዶ እግራቸውን እና እርቃን የሆኑ ድሃ ፍየል ጠባቂዎች በሕንጻ ግንባታ ሲፎካከሩ ማየትህ ነው’ አሉት። ከዚያም ሄደ። ጥቂት ጊዜ ቆየን። ነቢዩም ‘ዑመር ሆይ! ይህ ጠያቂ ማን እንደሆነ ታውቃለህ?’ አሉኝ። ‘አላህና መልእክተኛው ያውቃሉ’ አልኳቸው። ‘ጅብሪል ነው። ሐይማኖታችሁን ሊያስተምራችሁ ወደናንተ ዘንድ መጣ’።” (ሙስሊም ዘግበውታል)


የሐዲሱ ክብደትና ጠቀሜታ

ኢብን ደቂቅ አል ዒዲ እንዲህ ሲሉ ጽፈዋል፡-

“ይህ ሐዲስ ግልጽም ስውርም የሆኑ ስራዎችን መሠረቶች ያካተተ ታላቅ ሐዲስ ነው። የሸሪዓ እውቀቶች ሁሉ ወደርሱ የሚያደርሱ፣ የርሱ ምንዛሬዎች ናቸው። የሱንናን እውቀት ሁሉ ሰብስቦ ይዟል። ለሱንና እውቀት ልክ እንደ እናት ማለት ነው። የፋቲሐ ምእራፍ የቁርአንን ዓይነተኛ መልእክቶች ሁሉ የያዘች በመሆኗ ‘የቁርአን እናት’ እንደተሰኘችው ሁሉ ይህም ሐዲስ የሌሎች ሐዲሶች መልእክቶች ሁሉ አስኳል ከመሆኑ አኳያ ‘የሱንና እናት’ ሊሰኝ ይችላል።”

የቃላት ትርጉም

መዳፎቹን በጉልበቶቹ ላይ አኖረ፡- ከራሱ ጉልበቶች ላይ በማኖር ስርዓት ያለው አቀማመጥ ተቀመጠ። በነሳኢ ዘገባ መሠረት ደግሞ“እጆቹን ከነቢዩ (ሰ.ዐ.ወ) ጉልበቶች ላይ አስቀመጠ።” የሚል ተወስቷል። ግና የመጀመሪየው ዘገባ የተሻለ ጥራት ያለው ነው።

በድርጊቱ ተገረምን። ይጠይቃል፣ ‘እውነት ተናገርክ’ ሲልም ይደመድማል፡- የአዋቂ ዓይነት ጥያቄ እየጠየቀ “እውነት ብለሐል” በማለት መልሱን ያጸድቃል። ወይም ጥያቄው አላዋቂ ያስመስለዋል። መልሶቹን ማጽደቁ ደግሞ አዋቂነቱን ያመለክታል።

በአላህ ማመንህ፡- ኢማን በቋንቋ ደረጃ ልቦና አንድን ነገር በማያጠራጥር ሁኔታ መቀበሉን አመልካች ሲሆን፣ በሸሪዓው ደግሞ ነቢዩ ሙሐመድ (ሰ.ዐ.ወ) ያመጡትን መልእክት ሙሉ በሙሉ መቀበል ነው።

የቂያማ ምልክቶች፡- ቂያማ ከመከሰቷ በፊት ቀድመው የሚታዩ ምልክቶች ናቸው።

ባሪያ ጌታዋን ትወልዳለች፡- ትርጉሙም ቂያማ ሲቃረብ ከእንስት ባሪያ የመውለድ ልምድ ይበዛል። ልጆቹ ልክ እንደ አባቶቻቸው ነጻ ሰዎች ስለሚሆኑ የእናቶቻቸው ጌቶች (ባለቤቶች) ይሆናሉ። በሕግ ደረጃ የአባት ባሪያ ባለቤትነቱ ወደ ልጅ ይሸጋገራል። ከዚህ አኳያ ልጇ ጌታዋ ይሆናል።

ጥቂት ጊዜ ቆየሁ፡- በሌላ ዘገባ እንደተወሳው ለሦሰት ቀናት ያህል ከነቢዩ ርቄ ቆይቼ አገኘኋቸው።

አጠቃላይ መልእክት

ኢስላም ምንድን ነው?፡- ኢስላም ማለት በቋንቋ ደረጃ ለአላህ መታዘዝ እና እጅ መስጠት ማለት ነው። በሸሪዓው ትርጉሙ መሠረት ደግሞ ባአምስት መሠረቶች ላይ የታነጸ ሐይማኖት ነው። እነርሱም ከአላህ ሌላ አምላክ እንደሌለ እና ሙሐመድም (ሰ.ዐ.ወ) መልእክተኛው መሆናቸውን መመስከር፣ ሶላትን ደንቡን አሟልቶ መስገድ፣ ዘካ መስጠት፣ የረመዷንን ወር መጾም፣ እንዲሁም አቅሙ ላለውና መጓጓዣና ስንቅ፣ እንዲሁም ለሐጅ ደርሶ እስኪመለስ የቤተሰቡን ቀለብ የሚችል ሰው በእድሜ ልክ አንድ ጊዜ የአላህን ቤት መሐጀጅ ናቸው።

ኢማን ምንድን ነው?፡- ኢማን በቋንቋ ደረጃ አንድን ነገር እውነት ብሎ መቀበል ሲሆን፣ በሸሪዓው አተረጓጎም መሠረት የሚከተሉትን ነጥቦች ያጠቃልላል። የአላህን ሕልውና አንድነት እና አጋር የሌለው መሆኑን ማመን፣ መላኢካ የሚባሉ፣ የአላህ የተላቁ ባሮች የሆኑ፣ የታዘዙትን ያለ ተቃውሞ የሚፈጽሙ፣ ከብርሃን የተፈጠሩ፣ የማይበሉ፣ ጾታ የሌላቸው፣ የማይራቡ፣ ቁጥራቸውን ከአላህ ውጭ ሌላ ማንም የማያውቃቸው የአላህ ፍጡራን እንዳሉ ማመን፤ ከአላህ በተወረዱ መለኮታዊ መጽሐፍት ማመንና ሳይበረዙና ሳይከለሱ በፊት የአላህ ሸሪዓዎች እንደነበሩ መቀበል፤ አላህ የሰው ልጆችን ወደ ቅን ጎዳና ለመምራት በመረጣቸውና መለኮታዊ መጽሐፍትን ባወረደላቸው የአላህ መልእክተኞች ሁሉ ማመን፤ እንዲሁም መልእክተኞች ከሐጢአት የተጠበቁ ሰዎች መሆናቸውን ማመን። በመጭው ዓለም መኖር፣ አላህ ሰዎችን ከመቃብር ለማስነሳት በዚህች ዓለም የሰሩትን ስራ እንደሚመረምር፣ መርምሮም መልካም ከሆነ እንደሚመነዳቸው፣ ክፉ ከሆነም እንደሚቀጣቸው ማመን፤ በዚህ ዩኒቨርስ ውስጥ የሚከሰት ማናቸውም ነገር በአላህ ውሳኔና ፈቃድ፣ እንዲሁም እርሱ ለሚያውቀው ጥበብ እንደሚከሰት ማመን፤ የእምነት መሠረቶች እነዚህ ናቸው። በነርሱ ያመነ ዳነ። ስኬታማም ሆነ። ያስተባበላቸው መንገድ ሳተ። ከሰረም።

ኢሕሳን ምንድን ነው?፡- አላህን እንደምታየው አድርገህ ማምለክህ፣ ማለትም አላህን በፍጹም ቅንነትና ታማኝነት (ኢኽላስ) በተሟላ አኳኋን (ኢትቃን) እንደምታየው አድርገህ ማምለክህ ነው። ይህን ባትችል እንኳ እርሱ ካንተ የሚመነጩ ኢምንትም ይሁኑ ትልቅ ነገሮች ሁሉ እንደሚያይ ማስታወስ ይገባሐል። ሙስሊም ባሰፈሩት ዘገባ፡- “አላህን እንደምታየው አድርገህ መፍራትህ ነው” የሚል ቃል ሰፍሯል።

ቂያማና ምልክቶቿ፡- ቂያማ የምትከሰትበትን ትክክለኛ ጊዜ ከአላህ ውጭ የሚያውቅ የለም። ከፍጡራኑ ለአንዱም፣ ለመልእኩም ይሁን ለመልእክተኛው አላካፈለም። ለዚህም ነው ነቢዩ (ሰ.ዐ.ወ) ጅብሪልን፡- “ተጠያቂው ከጠያቂው የተሻለ እውቀት የለውም።” ያሉት። ይህም ሆኖ ቂያማ ከመከሰቷ በፊት እውን የሚሆኑ አንዳንድ ምልክቶችን ነግረውታል።

  1. የዘመን መበላሸት፣ የስነ ምግባር መዳከም፣ ብዙዎች ልጆች ወላጆቻቸውን ያንገላታሉ። ይቃረኗቸዋል። ከነርሱ ጋር ያላቸው ግንኙነትም ጌታ ከባሪያው ጋር ያለው ዓይነት ይሆናል።
  2. ነገሮች የተገላቢጦሽ ይሆናሉ። አጀንዳዎች ይደበላለቃሉ። በመሆኑም ርካሽና ወራዳ ሰዎች የሕዝቦች መሪ ይሆናሉ። ኃላፊነቶች ተገቢ ላልሆኑ ሰዎች ይሰጣሉ። በሰዎች እጅ ገንዘብ ይበዛል። አባካኝነትም ይበረክታል። ሰዎች በሚገነቧቸው ሕንጻዎች ርዝመት፣ ባሏቸው ቁሳቁሶች ይፎካከራሉ። በድህነት እና በችግር ውስጥ በሌሎች ምጽዋትና ድጋፍ ይኖሩ የነበሩ ዘላኖች፣ ፍየል ጠባቂዎችና መሰል ዝቅተኛ የሕብረተሰብ ክፍሎች የሰዎች የበላይ፣ የጉዳዮቻቸው ተቆጣጣሪዎች ይሆናሉ።

ከሐዲሱ የሚቀሰሙ ትምህርቶች

ስለ እውቀት መጠየቅ፡- ሙስሊም ለዱንያው ወይም ለአኼራው የሚጠቅመውን ብቻ ይጠይቃል። ጥቅም አልባ የሆኑ ነገሮችን ከመጠየቅም ይታቀባል። ከአንድ የትምህርት ስብስብ ላይ የተገኘና ታዳሚዎች ሊያውቁት ይገባል የሚለው ጉዳይ ያለው፣ ያን ጉዳይ ከመካከላቸው አንዱ ካልጠየቀ፣ እርሱ ቢያውቀው እንኳ- በመጠየቅ በመልሱ ተሳታፊዎች እንዲጠቀሙ ሊያደርግ ይገባል። የማያውቀውን ነገር የተጠየቀ “አላውቀውም” በማለት የመመለስ ግዴታ አለበት። ይህን ማድረጉ ጥንቁቅነቱን፣ አላህን ፈሪነቱንና አዋቂነቱን ያመለክታል።

ጥያቄና መልስ፡- ከጥንት እስከ ዛሬ ውጤታማ የማስተማር ስልት ነው። በነቢዩ ሐዲሶች ውስጥ በርካታ ጊዜ ጥቅም ላይ ሲውል ተስተውሏል። ምክንያቱም ጥያቄ የአድማጮችን ስሜት ይስባል። ትክክለኛውን መልስ ለመስማትም አእምሯዊና ስነ ልቦናዊ ዝግጅት እንዲያደርጉ ይረዳል።

አለባበስንና ገጽታን ማሳመር፡- ወደ መስጊድና ዒልም (እውቀት) ወደሚሰጥበት ቦታ ሲሄዱ አለባበስን ማሳመር፣ የአቀማመጥ ስርዓትን መጠበቅ፣ ለመምህርና ለተማሪ ስርዓታማ ግኙነት መገዛት ተገቢ ነው።

LEAVE A REPLY