ለአላህ ብሎ የመዋደድ መርህ (ክፍል 2)

0
692

የወንድማማችነት መብትና ግዴታዎች

ኢስላማዊ ወንድማማችነት በቃላት ብቻ የሚገለፅ ሳይሆን በነፍስ ዉስጥ የሰረፀ መሰረት ያለዉ አቂዳ(እምነት) ነዉ። ነብዩ ሰለላሁ ዓለይሂ ወሰለም እነዲህ ብለዋል፦

“المسلم أخو المسلم لايظلمه ولايسلمه، من كان في حاجة أخيه كانالله في حاجته، ومن فرَّج عن مسلمٍ كربة فرَّج الله عنه بها كربة منكرب يوم القيامة، ومن ستر مسلمًا ستره الله يوم القيامة”  رواهالبخاري ومسلم

“አንድ ሙስሊም የሌላዉ ሙስሊም ወንድም ነው፤ አይበድለዉም፣ አሳልፎ አይሰጠውም በወንድሙ ጉዳይ ላይ የቆመ አላህ ለእርሱ ጉዳይ ይቆምለታል፣ የሙስሊምን ጭንቀት ያቃለለ ሰው አላህ የትንሳኤ ቀንን ጭንቀት ያቃልልታል፣ ሙስሊምን (ከጉድለት) የሸፈነ አላህ የትንሳኤ ቀን (ከውርደት) ይሸፍነዋል”

ኢማም ሙስሊም ከአቡ ሁረይራ አንስተው እንዳወሩት የአላህ መልዕክተኛ ሰለላሁ ዓለይሂ ወሰለም እንዲህ ብለዋል፦

“حق المسلم على المسلم ست: إذا لقيته فسلِّم عليه، وإذا دعاك فأجبه، وإذا استنصحك فانصح له، وإذا عطس فحمد الله فشمته، وإذا مرض فعده، وإذا مات فاتبعه”

“አንድ ሙስሊም በሌላው ሙስሊም ላይ ስድስት መብቶች አሉት፡ ስታገኘዉ ሰላምታ ልታቀርብለት፣ ሲጠራህ(ሲጋብዝህ) ለጥሪው መልስ ልትሰጥ፣ ምክር ሲጠይቅህ ልትለግሰው፣ አስነጥሶት አላህን ካመሰገነ ልታስደስተው፣ ሲታመም ልትጠይቀው፣ ሲሞት ልትከተለው (ጀናዛውን ልትሸኝ)”

አነስ እንዳወሩት የአላህ መልዕክተኛ ሰለላሁ ዓለይሂ ወሰለም እንዲህ ብለዋል፦

“أربع من حقِّ المسلمين عليك، أن تُعين محسنهم، وأن تستغفر لمذنبهم، وأن تدعو لغائبهم، وأن تجب تائبهم”

“በአንተ ላይ አራት የሙስሊሞች ሀቅ አለብህ፡ መልካም የሚሰራውን ልታግዘው፣ ወንጀል ለሰራው መሀርታ ልትጠይቅለት፣ ሩቅ ለሆነው ዱዓ(ፀሎት) ልታደርግለት፣ የተፀፀተን ልትቀበል” 

ቀደምት ደጋግ ሙስሊሞች(ሰለፎች) የወንድማማችነት መብት፡ በገንዘብ፣ በነፍስ፣ በምላስ፣ በቀልብ ይቅርታ ማድረግና ዱአዕ የማድረግ፣ ታማኝነትና ቅንነት ማሳየት፣ ከነዚህ ሁሉ በላጩ ደግሞ ከራስ አስበልጦ መምረጥ መሆኑን ገልፀዋል።

ወንድማማችነት የማጠናከሪያ መንገዶች

ለአላህ ተብሎ የተመሰረተን ወንድማማችነት ከሚያጠናክሩ ነገሮች መካከል የሚከተሉትን መመልከት ይቻላል፦

ምርጥና የላቀ የዉዴታ አይነት ለአላህ ተብሎ የተመሰረተ፤ አንዳች ጎንዮሽ ቁሳዊ ጥቅም የማይፈለግበትና ለአላህና ለአላህ ብቻ ተብሎ የተመሰረተ ውደታ ማለት ነዉ። በሀዲስ ቁድሲይ፡

“المتحابون في جلالي لهم منابر من نور، يغبطهم النبيون والشهداء”  رواه الترمذي

“ለእኔ ልቅና ብለዉ ለሚዋደዱ ከኑር ‘ብርሀን’ የሆነ መንበር አላቸዉ፣ ነብዮችና ሰምዓታቶች ይቀኑባቸዋል” (ቲርሚዚ)

  • ቅን ልቦና

ከምቀኝነት፣ ከጥላቻ፣ ከመጥፎነት የፀዳና ቅን ልቦና ካለን እና ለነገሮች አወንታዊ ግንዛቤ ማዳበር ከቻልን ሀሳባችን ለሌላ ለማስተላለፍ የሚያበቃ ትልቅ ቁም ነገር አካብተናል።  የአላህ መልዕክተኛ ሰለላሁ ዓለይሂ ወሰለም እንዲህ ብለዋል፦

“لا تقاطعوا ولا تدابروا، ولا تباغضوا، ولا تحاسدوا، وكونوا عباد الله إخوانًا، لا يحل لمسلمٍ أن يهجر أخاه فوق ثلاث”  رواه البخاري

“አትቆራረጡ፣ አትኮራረፉ፣ አትጣሉ፣ አትመቀኛኙ የአላህ ባሮች ወንድማማቾች ሁኑ፤ ለአንድ ሙስሊም ከሶስት ቀን በላይ ወንድሙን ሊያኮርፍ ተገቢ አይሆንም” (ቡኻሪ)

አብደላህ ኢብን አምር እንዳወሩት የአላህ መልዕክተኛ ሰለላሁ ዓለይሂ ወሰለም ከሰዎች በላጩ ማነው ተብለው ተጠይቀው እንዲህ ብለዋል፡

“كل مخموم القلب صدوق اللسان”، قيل صدوق اللسان نعرفه فما مخموم القلب؟ قال: هو التقي النقي، لا إثمَ فيه ولا بغي، ولا غل ولا حسد” رواه ابن ماجة

“መኽሙም አል-ቀልብ ሁሉ እና እውነተኛ ምላስ’  እውነተኛ ምላስ ማለት እናውቃለን መኽሙም አል-ቀልብ ማለት ምን ማለት ነው? ተብለው ሲጠየቁ ‹‹እሱ ማለት አላህን ፈሪነትና ንፅህነት፣ ወንጀል የማይሰራና የማያምፅ፣ ጠላትነትና ምቀኝነት የሌለበት ማለት ነው።” (ኢብኑ ማጃህ)

  • መተዋወስና መመካከር

ሙስሊም የእምነቱን ስርዓት ጠብቆ ለመኖር ጥረት ሲያደርግ ከፊት ለፊቱ በርካታ እንቅፋቶች፣ ውጣውረዶችና ፈተናዎች ያጋጥሙታል። የሰዉና የጅን ሸይጧን ከቀጥተኛዉ መንገድ ሊያስወጡት ይጠባበቁታል። በዚህ አይነት መንገድ ላይ ፀንቶ ለመቆየት እጁን ይዞ የሚመራው፣ የሚረዳው፣ ሲረሳ ሊያስታውሰውና በሚሰራበት ወቅት ሊያግዘው የሚገባ ሰው ያስፈልገዋል። እውነት ተናጋሪው አላህ እንዲህ ይላል፡

وَالْعَصْرِإِنَّ الإِنسَانَ لَفِي خُسْرٍ –   إِلاَّ الَّذِينَ آمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ وَتَوَاصَوْا بِالْحَقِّ وَتَوَاصَوْا بِالصَّبْر

“በጊዜያቱ እምላለሁ። ሰው ሁሉ በእርግጥ በከሳራ ውስጥ ነው። እነዚያ ያመኑትና መልካሞችን የሠሩት፣ በእውነትም አደራ የተባባሉት፣ በመታገስም አደራ የተባባሉት ብቻ ሲቀሩ። (አስር፤ 1-3)

እዚህ ላይ ስለ መተዋወስና መመካከር ስነ-ስርዓት(አዳብ) አውስቶ ማለፉ ተገቢ ነው። ከብዙ በጥቂቱ በሚስጥር፣ በጥበብ፣ በመልካም ግሳፄና ዕዝነት የተላበሰ መሆን ያስፈልጋል። አንዳንድ ሰለፎች እንዲህ ይላሉ፡ ‘ምክርን ስትለግስ በተሟላ ሁኔታ ፈፅማት፤ በማንኛውም ሁኔታ ቢሆን ተቀበላት’

  • የወንድምን ደረጃ ማወቅ

وَلا تَنسَوْا الْفَضْلَ بَيْنَكُمْ

“በመካከላችሁም ችሮታን አትርሱ (በቀራ፤ 237)

አንድ ሙስሊም የወንድሙን ደረጃ ካወቀና በላጭነቱን ለማሳየት ጥረት ካደረገ ውዴታን ያተርፍለታል፣ ሀሳቡን ይቀበላዋል፣ ለማግኘት ጥረት ያደርጋል ካገኘዉ ያደምጠዋል። እያንዳንዳችን ስለ ወንድማችን በላጭነት ለማወቅ ጥናት የምናደርግ ከሆነ በወንድማችን መልካምነት ተፅእኖ ስር ከመሆናችን በተጨማሪ የመልካም ስራ በር ይከፍትልናል።

  • ግልፅነት

ከላይ የገለፅናቸዉ መስፈርቶች ከተሟሉ ልባዊ የወንድማማችነት ትስስር እንዳይኖር እንቅፋት የሚሆኑ ነገሮች ይወገዳሉ። ልቡን አስጨንቆትና ረብሾት የነበረዉን ጥርጣሬና ውጥረት በግልፅ አውጥቶ መናገር የአዕምሮ ረፍትና የመንፈስ እርካታ ያስገኛል። ይህንን በተመለከተ ከአላህ መልዕክተኛ ሰለላሁ ዓለይሂ ወሰለም እና ከባልደረቦቻቸው ተግባራዊ ምሳሌ እናገኛለን። አቡል ሀይተም ቢን ቲሃም በሁለተኛው የአቀባ ቃልኪዳን ጊዜ በነፍሱ ዉስጥ ይመላለስበት የነበረውን ሀሳብ ለአላህ መልዕክተኛን ሰለላሁ ዓለይሂ ወሰለም በግልፅ እንዲህ ሲል ጠይቋቸዋል። የአላህ መልዕክተኛ ሆይ በሰዎችና (የሁዶች) በእኛ መካከል ገመድ (ግንኙነት) አለች እኛ ልንቆርጣት ነው፤ ይህንን ብንሰራ ያስከፋዎታልን፤ ከዚያ አላህ እርሶን የበላይ ያደርግዎትና እኛን ትተውን ወደህዝብዎ ይመለሳሉን? ካእብ ቢን ማሊክ እንዳወራው የአላህ መልዕክተኛ ሰለላሁ ዓለይሂ ወሰለም ፈገግ ብለው እንዲህ አሉ፡

“بل الدم الدم، والهدم الهدم، أنا منكم وأنتم مني، أحاربُ مَن حاربتم، وأسالم مَن سالمتم”

“በእርግጥ ደማችሁ ከደሜ፣ ስጋችሁ ከስጋዬ፣ እኔ ከእናንተ ነኝ፣ እናነተም ከእኔ ናችሁ ከጠላታችሁ ጋር እዋጋለሁ ከወዳጆቻችሁ ጋር በሰላም እኖራለሁ”

ይህ የግልፅነት ውጤት ነው። የአላህ መልዕክተኛ ሰለላሁ ዓለይሂ ወሰለም ተከታዮቻቸው በልባቸው ውል ያለባቸዉን እንኳን በግልፅ ሲያነሱላቸዉ በሆደ ሰፊነትና በደስታ ነበር የሚቀበሏቸዉ። ከዚህ የምንማረዉ ትልቅ ትምህርት ወንድም የወንድሙን ሀሳብን በነፃነት የመግለፅ መብት ማክበርና በሰላማዊ ልብ መቀበል እንዳለበት ነው።

  • መቻቻልና መተዛዘን

አንድ ላይ ለእስልምና ሊሰሩ የተሰባሰቡት ይቅርና በጠላትነት ስሜት ከበሚበድላቸዉ ጋርም ቢሆን በመቻቻልና በመተዛዘን አብሮ መኖር መቻል አለበት። ከፊሉ ለከፊላችን ይቅርታ ሊያደርግ፣ ከፊሉ የከፊላችንን ስህተት ሊያልፍ፣ እርስ በእርሳችን ልንተዛዘን ተገቢ ነው። እውነት ተናጋሪው ሀያሉ አላህ እንዲህ ይላል፡

فَبِمَا رَحْمَةٍ مِّنَ اللَّهِ لِنتَ لَهُمْ ۖ وَلَوْ كُنتَ فَظًّا غَلِيظَ الْقَلْبِ لَانفَضُّوا مِنْ حَوْلِكَ

“ከአላህም በኾነች ችሮታ ለዘብክላቸው። ዐመለ መጥፎ ልበ ደረቅም በኾንክ ኖሮ ከዙሪያህ በተበተኑ ነበር። (አል-ኢምራን፤ 159)

በሀዲስ፡

مَن اعتذر إلى أخيه المسلم فلم يقبل منه كان عليه مثل خطيئة صاحب مكس 

“ሙስሊም ወንድሙ (ለጥፋቱ) ይቅርታ ጠይቆት ይቅርታውን ያልተቀበለው ሰው  ልክ ወንጀሉን እንደሰራው ይቆጠርበታል” (ቢን ማጃህ) በሌላ ዘገባ፡

“من تنصل إليه فلم يقبل لم يرد الحوض” (الطبراني)

በሰራው ጥፋት ተናንሶ ይቅርታ ጠይቆት ይቅርታውን አልቀበልም ያለ ሰው ወደ ሀውድ አይወርድም” (አጥ-ጠበራኒይ)

ወንድማማችነትን ጠብቆ ማቆያ መንገድ

እያንዳንዱ ሙስሊም ወንድማማችነትን ጠብቆ ለማቆየትና አፍራሽ ከሆነ ነገር ለመከላከል ሊያውቃቸዉ ከሚገቡ ነገሮች የሚከተሉትን መጥቀስ ይቻላል፦

  • የወንድማማችነትን እፈላጊነት በጥልቀት መረዳት

ሁሉም ሙስሊም የወንድማማችነት አስፈላጊነት ሊገነዘብ ይገባል። እያንዳንዱ ሙስሊም ወንድሙን እንዴት እንደሚወደውና እንደሚያግዘው ስትራቴጂ ሊኖረዉ ይገባል። የወንድማማችነት ፀጋ በአኼራ ትልቅ ምንዳ ከማስገኘቱ በተጨማሪ በዚህ አለም ላይ መከበሪያና መመኪያ ነው።

  • የልዩነትን ፊቅህ ማወቅ

ለነገሮች ባለን የሀሳብና አመለካከት ልዩነት መኖር ወንድማማችነትን አጥፍቶ ጠላትነት ሊያመጣብን ተገቢ አይደለም። “በተስማማንበት ነገር ልንተጋገዝ፣ በተለያየንበት ነገር አንደኛችን የሌላውን ስህተት ምክንያት ሰጥቶ ሊያልፍ” የሚለውን መርህ ከልቦናችን ልናሰርፀው ያስፈልጋል።

  • ቅድሚያ የመስጠት ፊቅህን (ፊቅህ አውለውያት) ተግባራዊ ማድረግ

ምንም እንኳን አመለካከታችን ትክክል ቢሆንም ባለንበት ጊዜና ቦታ በላጩ የቱ ነዉ የሚለዉ ቅድሚያ ሊሰጠዉ የሚገባ ነገር ነዉ። አንድ ነገር መቼና እንዴት መተግበር እንዳለበት ካወቅን ከፊላችን ለከፊሉ ምክንያታዊነት (ዑዝር) መቀበል ከቻለ ወንድማዊ ትስስርችን ይጠነክራል፣ አንዳችን የሌላዉ ረዳትና አጋዥ ሆነን የሚጠበቅብንን የጋራ ሀላፊነት መወጣት እንችላለን።

  • ልዩነትን ማስወገድ

አንዳችን ለሌላዉ ያለን ጥርጣሬ መልካም ሊሆንና ገንቢ የሆነ ሂስ ለመስጠት ልባችን ሰፊ ሊሆን ይገባል። ወንድማማችነትን ጠብቆ ለማቆየት ሁሉም ሰዉ የልዩነት መንስኤ እንዳይሆን ይጠነቀቃል ለሚፈጠረው ችግር ራሱ በሀላፊነት ተጠያቂ  እንደሆነ ይገነዘባል።

  • የውይይት ባህልን ማዳበር

ሁሉም ሰዉ የወንድሙን ስሜት ሊጠብቅ፣ ላያመናጭቀዉ ስነ-ስርዓት ጠብቆ ሊያናግረዉ ይገባል። የወንድማመችነት ግንኙነት እንዳይበላሽ ተብሎ አለመነጋገርን ወይም አለመገናኘትን መምረጥ ፍፁም ስህተትና ራሱን ወንድማማችነትን የሚያቀጭጭ መሆኑ ሊታወቅና ሊሰመርበት የሚገባ ነጥብ ነዉ።

LEAVE A REPLY