ጾምና ሕግጋቶቹ (ክፍል 2)

0
3258

የፆም ማዕዘናት

ፆም ሁለት ማዕዘናት አሉት። የፆም ህልውና እና ማንነቱም የሚገነባው በሁለቱ ላይ ነው።

  • አንደኛ፡- ንጋት ከቀደደ ጀምሮ ፀሃይ እስከምትተልቅ ድርስ ከሚያስፈቱት (ከሚያስፈጥሩ) ነገሮች መከልከል።
  • ሁለተኛ፡- ኒያ።

1. ንጋት ከቀደደ ጀምሮ ፀሃይ እስከምትተልቅ ድርስ ከሚያስፈቱት (ከሚያስፈጥሩ) ነገሮች መከልከል፡፡

አላህ እንዲህ ይላል፡-

فَالْآنَ بَاشِرُوهُنَّ وَابْتَغُوا مَا كَتَبَ اللَّهُ لَكُمْ وَكُلُوا وَاشْرَبُوا حَتَّىٰ يَتَبَيَّنَ لَكُمُ الْخَيْطُ الْأَبْيَضُ مِنَ الْخَيْطِ الْأَسْوَدِ مِنَ الْفَجْرِ ثُمَّ أَتِمُّوا الصِّيَامَ إِلَى اللَّيْلِ

“አሁን ተገናኙዋቸው። አላህም ለናንተ የጻፈላችሁን ነገር (ልጅን) ፈልጉ። ከጎህ የኾነው ነጩ ክርም ከጥቁሩ ክር (ከሌሊት ጨለማ) ለእናንተ እስከሚገልጽላችሁ ድረስ ብሉ፤ ጠጡም።” (አል-በቀራህ 2፣187)

“ነጭ” ክር እና “ጥቁር” ክር ማለት የቀን በግታው እና የለሊቱን ጥቁረት ነው። ምክንያቱም ቡኻሪና ሙስሊም እንደዘገቡትዐደይ ቢን ሐቲም እንዲህ ይላሉ፡-

حَتَّىٰ يَتَبَيَّنَ لَكُمُ الْخَيْطُ الْأَبْيَضُ مِنَ الْخَيْطِ الْأَسْوَدِ

ከጎህ የኾነው ነጩ ክርም ከጥቁሩ ክር (ከሌሊት ጨለማ) ለእናንተ እስከሚገልጽላችሁ ድረስ

የሚለው አንቀፅ የወረደ ጌዜ ጥቁር ገመድ እና ነጭ ገመድ አሰርኩኝ። ከዚያም ከትራሴ ስር አደረኩኝ። ከዚያም በለሊት እየተነሳሁ ማየት ጀመርኩ። ነገርግን አይገለጥልኝም። ከዚያም ወደ አላህ መልእክተኛ (ሰ.ዐ.ወ) መጣሁና ይህንን ነገርኳቸው። እርሳቸውም “ይህ እኮ የለሊቱ ጥቁረት እና የቀኑ ንጣት ማለት ነው።” አሉኝ።

2. ኒያ

አላህ እንዲህ ይላል፡-

وَمَاأُمِرُواإِلَّالِيَعْبُدُوااللَّهَ مُخْلِصِينَ لَهُ الدِّينَ

“አላህን ሃይማኖትን ለእርሱ ብቻ አጥሪዎች፣ ቀጥተኞች ኾነው ሊግገዙት” (አል-በይና98፣5)

በተጨማሪም የአላህ መልእክተኛ እንዲህ ይላሉ፡-

إنما الاعمال بالنيات، وإنما لكل امرئ ما نوى

“ስራ ሁሉ በኒያ ነው። ለሁሉም ሰው የነየተው ብቻ ነው ያለው።”

ኒያ ከረመዷን ለሊቶች በእያንዳንዳቸው ላይ ንጋት ከመቅደዱ በፊት መሆን አለበት። ምክንያም ሐፍሷ በሐዲሳቸው ላይ እንዳሉት:-የአላህ መልእክተኛ እንዲህ ብለዋል

من لم يجمع الصيام قبل الفجر، فلاصيام له

“ከንጋት በፊት (ኒያውን) ያልሰበሰበ ሰው ፆም የለውም።” አሕመድ እና አስሐቡስ ሱነን ዘግበውታል። ኢብኑ ኹዘይማ እና ኢብኑ ሒባን ሶሒሕ አድርገውታል።

ኒያ ከለሊቱ ክፍል በማንኛውም ጌዜ ቢደረግ በቂ ነው። የልቦና ስራ በመሆኑም በምላስ መናገሩም ግዴታ አይደለም። እንደውም ምላስ በርሱ ውስጥ አይገባም። የኒያ ምንነት የአላህን ትእዛዝ ለመፈፀም እና የርሱን ፊት ፍለጋ ድርጊትን ለመፈፀም መወሰን (ማሰብ) ነው። ስለዚህ ቀን ለመፆም እና ወደ አላህ ለመቅረብ አስቦ ስሑር የበላ ከሆነ ነይቷል ማለት ነው። በቀኑ መሀል ለአላህ ብሎ ከሚያስፈጥሩ ነገሮች ለመታቀብ ያሰበም ሰው በስሑር ባይበላም  ነይቷል ማለት ነው።

ብዙ የፊቅህ ሰዎች ምግብ ሳይበላ ትርፍ (ተጦውዕ) ፆምን ለመፆም ከቀኑ መሀል መነየት ይፈቀዳል ብለዋል። ዓዒሻ እንዲህ ይላሉ

دخل علي النبي صلى الله عليه وسلم ذات يوم فقال: هل عندكم شئ؟ قلنا: لا. قال: فإني صائم

“የአላህ ነብይ (ሰ.ዐ.ወ) አንድ ቀን ወደእኔ ገቡና ‘ምግብ አላችሁን?’ አሉ። የለም አልናቸው። እርሳቸውም ‘እንግዲያውስ እኔ ፆመኛ ነኝ።’ አሉ።” ሙስሊም እና አቡዳውድ ዘግበውታል።

ነገርግን ሐነፊዮች ፀሃይ ከመዘንበሏ በፊት መሆን አለበት የሚል መስፈርት አስቀምጠዋል። ከሻፊዒይ ንግግሮች መሀል የሚታወቀውም ይኸው ነው። የኢብኑ መስዑድ እና የአሕመድ የወል ንግግራቸው ግን ፀሃይ ወደ መግቢያዋ ከመዘንበሏ በፊትም ሆነ በኋላ ቢሆን ያብቃቃል የሚል ነው።

የረመዷን ፆም ግዴታ የሚሆነው በማን ላይ ነው?

የዒልም ሰዎች ሲያጠቃልሉ ሙስሊም በሆነ ሰው ላይ፣ አዕምሮው ጤነኛ የሆነ እና ለአቅመ አዳም የደረሰ ጤነኛ እና ነዋሪ የሆነ ሰው ላይ ፆም ግዴታ እንደሚሆን ይስማማሉ። ሴት ከወር አበባ እና ከድህረ ወሊድ ደም የጠራች መሆን እንዳለባትም ይስማማሉ። ስለዚህ በካፊር (ከሀዲ)፣ በእብድ፣ በህፃን፣ በበሽተኛ፣ በመንገደኛ፣ የወር አበባ ወይም የድህረ ወሊድ ደም ላይ ባለች ሴት፣ በጃጀ ሽማግሌ፣ በእርጉዝ፣ እና በምታጠባ ሴት ላይ የፆም ግዴታ የለባቸውም።

ከእነዚህ መካከል የተወሰኑት ከነጭራሹ ፆም የለባቸው፤ ለምሳሌ ካፊር እና እብድ። አንዳንዶቹ ደግሞ ወልዩ (አሳዳሪው) በፆም እንዲያዘው ይገደዳል። አንዳንዶቹ ፆማቸውን መፍታት እና ቀዷ መክፈል  ግዴታ ይሆንባቸዋል። አንዳንዶቹ ደግሞ አንዲፈቱ ይፈቀድላቸውና በሌላ ጌዜ ቀዷ እንዲያወጡ ይገደዳሉ። እነሆ እነዚህን ቡድኖች አንድ በአንድ ከሥር ባለው ማብራሪያ ተገልፀዋል፡-

የካፊር እና የእብድ ፆም፡- ፆም ኢስላማዊ የአምልኮ ተግባር ነው። ሙስሊም ባልሆኑ ሰዎች ላይ ግዴታ አይሆንም። እብድም ተገዳጅ አይደለም። ምክንያቱም እርሱ አእምሮን የተገፈፈ ሰው ነው። የመገደድ መሰረቱ ደግሞ አዕምሮ ጤናማ መሆኑ ነው።

 በዐሊይ ሐዲስ ላይ እንዲህ የሚል አለ፡-

رفع القلم عن ثلاثة : عن المجنون حتى يفيق ، وعن النائم حتى يستيقظ ، وعن الصبي حتى يحتلم.  رواه أحمد ، وأبو داود ، والترمذي.

“ነብዩ (ሰ.ዐ.ወ) እንዲህ አሉ፡- ‘ከሶስት ሰዎች ቀለሙ ተነስቷል። እብድእስከሚድን፣ የተኛ ሰው እስከሚነቃ፣ ህጻን ልጅ ለአቅመአዳም አስከሚደርስ ድረስ’።” አሕመድ፣ አቡዳውድ እና ቲርሙዚይ ዘግበውታል።

የህፃን ልጅ ፆም፡- ህፃን ልጅ ላይ ፆም ግዴታ ባይሆንም ወልዩ (ሃላፊው) በፆም እንዲያዘው ይገደዳል። ከልጅነቱ እንዲለምደው ለማድረግ ማለት ነው። ይህም አቅሙ ከቻለ ነው።

ከሩበይዕ ቢንት ሙዐዊዝ እንደተዘገበው- የዐሹራእ ቀን ንጋት ላይ የአላህ መልእክተኛ (ሰ.ዐ.ወ.) ወደ አንሷር መንደሮች እንዲህ ሲሉ መልእክት ላኩ፡-

من كان أصبح صائما فليتم صومه ، ومن كان أصبح مفطرا فليصم بقية يومه ، فكنا نصومه بعد ذلك ، ونصوم صبياننا الصغار منهم ، ونذهب إلى المسجد فنجعل لهم اللعبة من العهن  فإذا بكى أحدهم من الطعام أعطيناه إياه ، حتى يكون عند الافطار رواه البخاري ، ومسلم.

“ከእናንተ መሀል ፆሞ ያደረ ፆሙን ይሙላ። የፈታ ሆኖ ያደረ የቀረውን ቀን ይፁም። ከዚህ በኋላ እኛም እንፆመው ነበር።  ህፃናቶችንንም እንዲፆሙ እናደርግ ነበር። ወደ መስጂድ እንሄድ እና ከሱፍ የተሰራ መጫወቻ አድርገንላቸው በረሃብ የተነሳ ሲያለቅሱ የፍጡር ወቅት እስከሚሆን ድረስ እርሱን ሰጥተን እናቆያቸዋለን፡፡’ ቡኻሪይ እና ሙስሊም ዘግበውታል።

መፍታት እና ቤዛ መክፈል የሚፈቀድላቸው ሰዎች፡- ለሽማግሌ ወይም ለባልቴት ማፍጠር እና ፈድያ (ቤዛ) መክፈል ይፈቀዳል። መዳኑ የማይከጀል በሽተኛም እንደዚሁ። የሲሳይ መንገዳቸው በከባድ ስራ የተሞላ የሆነባቸው ሰራተኞች ከስራ ከሚያገኙት በስተቀር ሌላ የሲሳይ አማራጭ ከሌላቸውም እንዲሁ ናቸው። እነዚህ በሙሉ ማፍጠር ይፈቀድላቸዋል። በማንኛውም የአመት ክፍል ውስጥ ግን ላፈረሱት ለእያንዳንዱ ቀን ሚስኪን እና ድሃዎችን መመግገብ ግዴታ ይሆንባቸዋል። የሚመግቡትም አንድ ቁና፣ ግማሽ ቁና ወይም አንድ እፍኝ ነው። ይኸውም በዑለሞች መሀል ልዩነት ያለበት ነው። ከሱናው የተገኘ በአንዳቸው ላይ የተወሰነ መጠን የለም። ሁሉም መጠኖች ዑለሞች ያቀረቧቸው መላምቶች ናቸው፡፡ ኢብኑ ዐባስ እንዲህ ይላሉ፡-

رخص للشيخ الكبير أن يفطر: ويطعم عن كل يوم مسكينا ولا قضاء عليه . رواه الدارقطني والحاكم وصححاه . وروى البخاري

“የጃጀ ሽማግሌ እንዲያፈጥር እና ለእያንዳንዱ ቀን ምስኪን እንዲመግብ ተፈቀደ። በርሱ ላይም ቀዷ የለም።” ዳረቁጥኒይ እና ሐኪም ሶሒሕ አድርገው ዘግበውታል። ቡኻሪይ ዘግበውታል፡፡

 ዐጣእ እንደዘገቡት እንዲህ ብለዋል፡-

عن عطاء : أنه سمع ابن عباس رضي الله عنهما يقرأ: ” وعلى الذين يطيقونه فدية طعام مسكين “

“እርሳቸው (ዐጣእ) ኢብኑ ዐባስ ተከታዩን አንቀፅ ሲያነቡ አድምጠዋቸዋል፡-

وَعَلَى الَّذِينَ يُطِيقُونَهُ

“በእነዚያም ጾምን በማይችሉት ላይ ቤዛ ድኻን ማብላት አለባቸው፡፡”

ከዚያም ኢብኑ ዐባስ “ይህ አልተሻረም፤ ይህ የጃጀ ሽማግሌን እና ባልቴቶችን የሚመለከት አንቀጽ ነው። መፆም የማይችሉ ከሆነ ለእያንዳንዱ ቀን አንድ ምስኪን ይመግባሉ። ይድናል ተብሎ የማይከጀል በሽተኛም መፆም ካስቸገረው ልክ እንደ ሽማግሌው ነው፤ ልዩነት የለውም። በተጨማሪም ሥራቸው  የሚያለፋቸው እና ከፆሙ ጋር ከባድ ችግር የሚገጥማቸው ሰዎች እንደዚሁ ናቸው።” አሉ።

ሸይኽ ሙሀመድ ዐብዱ እንዲህ ይላሉ፡- ““የሚችሉት” የማይድን በሽታ ያለባቸው እና የመሳሰሉት፣ አድካሚ ስራ የሚሰሩ ሰራተኞች፣ ህይወታቸውን በከባድ ስራ የሚያስተዳድሩ የማዕድን ማውጫ ሰራተኞችን ይመስል፣ ዕድሜ ልክ ከባድ ስራ እየሰሩ እንዲታሰሩ የተፈረደባቸው ወንጀሎኞች መፆም ካስቸገራቸውና ቤዛ መክፈል ከቻሉ ያፈጥራሉ ቤዛም ይከፍላሉ።”

እርጉዝ እና የምታጠባ ሴትም እንዲሁ ናቸው። ለነፍሳቸውም ሆነ ለልጆቻቸው ከሰጉ ማፍጠር እና ቤዛ መክፈል ይበቃቸዋል። ኢብኑ ዐባስ እና ኢብኑ ኡመር ዘንድ ቀዷእም የለባቸውም፡፡

አቡዳውድ ከዒክሪማ እንደዘገቡት ፡-

عن عكرمة ، أن ابن عباس قال ، في قوله تعالى:( وعلى الذين يطيقونه )، كانت رخصة للشيخ الكبير، والمرأة الكبيرة ، وهما يطيقان الصيام، أن يفطرا ، ويطعما مكان كل يوم مسكينا ، والحبلى ، والمرضع – إذا خافتا ( يعني على أولادهما )- أفطرتا، وأطعمتا. رواه البزار. وزاد في آخره : وكان ابن عباس يقول لام ولد له حبلى: أنت بمنزلة الذي لا يطيقه، فعليك الفداء، ولاقضاء عليك. وصحح الدارقطني إسناده.

“ኢብኑ አባስ በሚለው አንቀፅ ላይ እንዲህ ብለዋል፡- ይህች አንቀፅ፡-

وَعَلَى الَّذِينَ يُطِيقُونَهُ

ለጃጀ ሽማግሌ እና ለባልቴት ቢችሉም እንዲያፈጥሩና በእያንዳንዱ ቀን ምትክ ምስኪን እንዲመግቡ የተሰጠ ፍቃድ ነው። ነፍሰጡር እና የምታጠባ ሴትም እንደዚሁ ናቸው። ለልጆቻቸው ከሰጉ ማፍጠር እና በእያንዳንዱ ቀን ፋንታ ምስኪን ሊመግቡ ይፈቀድላቸዋል።” በዛር ዘግበውታል፡፡ በመጨረሻ የሐዲሱ ክፍል ላይም እንዲህ የሚል ጨምረዋል፡- “ኢብኑ ዐባስ ለልጃቸው እናት እንዲህ ይሏት ነበር፡- “አንቺ እንደማይችሉት ሰዎች ነሽ። ቤዛ ብቻ ነው ያለብሽ፡፡ ቀዷ የለብሽም፡፡” የዚህን ሰነድ ዳረቁጠውኒይ ሶሒሕ አድርገውታል።

ከናፊዕ እንደተዘገበው፡-

وعن نافع أن ابن عمر سئل عن المرأة الحامل إذا خافت على ولدها فقال: تفطر، وتطعم مكان كل يوم مسكينا مدا من حنطة. رواه مالك، والبيهقي.

“ኢብኑ ዑመር ስለ አርጉዝ ሴት ተጠየቁ። ለልጇ ፈርታ ካፈጠረች እንዴት ነው ተባሉ። እርሳቸውም እንዲህ አሉ፡- “ታፍጥር እና በእያንዳንዱ ቀን ፋንታ ለአንድ ምስኪን ስንዴን ትመግብ።” ማሊክ እና በይሀቂይ ዘግበውታል።

በሐዲስ ውስጥም እንዲህ የሚል አለ፡-

إن الله وضع عن المسافر الصوم وشطر الصلاة ، وعن الحبلى والمرضع الصوم .

“አሏህ ለሙሳፊር ግማሽ ሶላትን ተወ። ለእርጉዝ እና ለምታጠባ ሴት ደግሞ ፆምን ተወ።”

ሐነፊዮች፣ አቢ ዑበይድ እና አቢሰውር ዘንድ ግን እርጉዝና የምታጠባ ሴት ቀዷ ብቻ አለባቸው። ቤዛ የለባቸውም።

አሕመድ እና ሻፊዒይ ዘንድ ሁለቱ ለልጆቻቸው ከሆነ የፈሩት ያፍጥሩና ቀዷውን ከቤዛ መክፈል ግዴታ ይሆንባቸዋል። ለነፍሶቻቸው ብቻ ወይም ለነፍሶቻቸው እና ለልጆቻቸው ከሰጉ ቀዷ ብቻ ነው ያለባቸው። ከዚህ ውጭ ምንም የለባቸውም።

ማፍጠር የሚፈቀድላቸው ቀዷ ግዴታ የሚሆንባቸው፡- መዳኑ የሚከጀል በሽተኛ እና መንገደኛ ማፍጠር ይፈቀድላቸዋል። ቀዷእ ማውጣትም ግዴታ ይሆንባቸዋል። አላህ እንዲህ ይላል፡- አሕመድ፣ አቡዳውድ፣ እና በይሀቂይ በሶሒሕ ሰነድ ከሙዐዝ በተገኘ ሐዲስ ላይ እንደጠቀሱት ፡-

إن الله تعالى فرض على النبي صلى الله عليه وسلم الصيام ، فأنزل:( يأيها الذين آمنوا كتب عليكم الصيام كما كتب على الذين من قبلكم ) إلى قوله 🙁 وعلى الذين يطيقونه فدية طعام مسكين ) فكان من شاء صام. ومن شام أطعم مسكينا.

“አላህ በነብዩ ላይ ፆምን ግዴታ አደረገ። አንዲህ የሚለው አንቀፅ ድረስም አወረደ፡-

“እናንተ ያመናችሁ ሆይ ጾም በነዚያ ከናንተ በፊት በነበሩት (ሕዝቦች) ላይ እንደ ተጻፈ በናንተም ላይ ተጻፈ (ተደነባ) ልትጠነቀቁ ይከጀላልና፡፡  የተቆጠሩን ቀኖች (ጹሙ)፡፡ ከእናንተም ውሰጥ በሽተኛ ወይም በጉዞ ላይ የኾነ ሰው ከሌሎች ቀኖች ቁጥሮችን መጾም አለበት፡፡ በእነዚያም ጾምን በማይችሉት ላይ ቤዛ ድኻን ማብላት አለባቸው፡፡” ከዚያም የፈለገ ይፁም የፈለገም ይፍታና ምስኪን ያበላ ነበር። ይህም ያብቃቃው ነበር።

ፆም መፍታትን የሚያስፈቅድ ህመም፡-  በፆሙ ምክንያት ሊጨምር ወይም መዳኑ ሊዘገይ የሚችል ከባድ ህመም ነው። አል-ሙግኒ ላይ እንዲህ የሚል አለ፡- ከአንዳንድ ሰለፎች ማንኛውም ህመም ፆምን መፍታት መፍቀዳቸው ተገኝቷል። ጣት ላይ ወይም ድድ ላይ ላለ ህመም ራሱ መፍታት ፈቅደዋል። ምክንያቱም ለህመምተኛ ጾምን መፍታት የሚፈቅደው አንቀጽ አጠቃላይ ሆኖ ስለመጣ ነው። መንገደኛ ካለበት ችግር አንፃር መፍታቱ ግድ ባይሆንበትም እንኳን ተፈቅዶለታል። ስለዚህ በሽተኛውም እንደዚሁ ነው ይላሉ። ይህ የቡኻሪይ፣ የዐጧእ  እና የዟሂር ሰዎች መዝሃብ ነው። ነገርግን ትክክለኛው ከፆም ጋር በተያያዘ የሚያስፈራ ህመም ነው ፆም መፍታትን የሚያስፈቅደው የሚለው አቋም ነው። ረሃብ እና ጥማት ያሸነፈው ሰውም ልክ  እንደ ህመምተኛው ነው የሚታየው። በረሃብ እና በጥማት እንዳይሞት ከሰጋ ጤነኛ እና ነዋሪ ቢሆንም እንኳን ማፍጠር ይፈቀድለታል፡፡ ቀዷእም ግዴታ ይሆንበታል።

አላህ እንዲህ ይላል፡-

وَلَا تَقْتُلُوا أَنفُسَكُمْ إِنَّ اللَّهَ كَانَ بِكُمْ رَحِيمًا

“ነፍሶቻችሁንም አትግደሉ፡፡ አላህ ለእናንተ አዛኝ ነውና።” (አን-ኒሳእ 4፡29)

وَمَاجَعَلَ عَلَيْكُمْ فِي الدِّينِ مِنْ حَرَجٍ

“በናንተም ላይ በሃይማኖቱ ውስጥ ምንም ችግር አላደረገባችሁም።” (አል-ሀጅ 22፡78)

በሽተኛው ከፆመና ችግሩን ከቻለው ፆሙ ተቀባይነት አለው። ነገርግን አላህ ፍቃዱና ማግራራቱ ሲሰራ ይወዳል። በእርግጥም አንዳንድ ሶሐቦች በነብዩ ዘመን ይፆሙ ነበር። አንዳንዶቹም ያፈጥሩ ነበር። ሁለቱም የነብዩን (ሰ.ዐ.ወ) ፈትዋ ተከትለው ማለት ነው።

ሐምዛ አል-አስለሚይ፡-

 قال حمزة الاسلمي: يا رسول الله ، أجد مني قوة على الصوم في السفر ، فهل علي جناح ؟ فقال : هي رخصة من الله تعالى فمن أخذ بها ، فحسن، ومن أحب أن يصوم فلا جناح عليه. رواه مسلم

“የአላህ መልእክተኛ ሆይ በመንገድ ላይ ሆኜ መፆም የምችልበት ሃይል አለኝ። ብፆም ችግር አለው?” አሏቸው። እርሳቸውም፡- “እርሱኮ አሏህ ያግራራበት ፍቃዱ ነው። ይህንን የያዘ ሰው መልካም ነው። መፆም የፈለገ ችግር የለበትም፡፡” አሉ።” ሙስሊም ዘግበውታል።

 ከአቡ ሰዒድ አል ኹድሪይ እንዲህ የሚል ተገኝቷል።

وعن أبي سعيد الخدري رضي الله عنه قال : سافرنا مع رسول الله صلى الله عليه وسلم إلى مكة – ونحن صيام – قال : فنزلنا منزلا ، فقال رسول الله صلى الله عليه وسلم :” إنكم قد دنوتم من عدوكم والفطر أقوى لكم” فكانت رخصة ، فمنا من صام، ومنا من أفطر، ثم نزلنا منزلا آخر، فقال: “إنكم مصبحو عدوكم، والفطر أقوى لكم” فأفطروا، فكانت عزمة، فأفطرنا، ثم رأيتنا نصوم بعد ذلك مع رسول الله صلى الله عليه وسلم، في السفر” رواه أحمد ومسلم وأبو داود.

“ከአላህ መልእክተኛ ጋር ወደ መካ ተጓዝን። ፆመኞች ነበርን። ከዚያም አንድ ቦታ ላይ አረፍን። የአላህ መልእክተኛም እንዲህ አሉ፡- “እናንተ ላይ ወደ ጠላቶቻችሁ ቀርባችኋል፡፡ ማፍጠራችሁ ብርታት ይሆናችኋል።” ይህም ፍቃድ ሆነ፡፡ ከእኛ መካከል የፆመ ነበር። ከእኛም ያፈጠረም ነበር። ከዚያም በሌላ ስፍራ ስናርፍ እንዲህ አሉ፡- “እናንተ ጠላቶቻችሁን ልታገኙ ነው፡፡ ማፍጠራችሁ ብርታት ይሆንላችኋል።” ከዚያም ሰዎች አፈጠሩ። ይህ ቁርጥ (ትእዛዝ) ሆነ፤ አፈጠርን። ነገርግን ከዚያ በኋላ ከአላህ መልእክተኛ (ሰ.ዐ.ወ) ጋር በመንገድ ላይ ሆነን እንፆም ነበር።” አሕመድ፣ ሙስሊም እና አቡዳውድ ዘግበውታል።

“የትኛው ይበልጣል?” በሚለው ዙሪያ የፊቂህ ሰዎች ተለያይተዋል። አቡሐኒፋ፣ ሻፊዒይ እና ማሊክ ለቻለ ሰው መፆም ይበልጣል አሉ። ፆም ለከበደው ሰው ግን ማፍጠሩ ይበልጥለታል። አሕመድ ግን ማፍጠሩ ይበልጣል አሉ። ዑመር ኢብኑ ዐብዲልዐዚዝ “በላጩ የቀለለው ነው።” ብለዋል።” በርሳቸው አባባል መንገድ ላይ ሆኖ መፆም የቀለለውና ቀዷ ማውጣት የሚከብደው መፆሙ ይበልጥለታል።”

ሸውካኒይ ይህንን ጥያቄ ይበልጥ አጠኑትና እንዲህ አሉ፡- “መፆም የሚያስቸግረውና የሚጎዳው ሰው እና የአላህ ፍቃድ (አላህ ለፍጡሩ ማቃለሉን መቀበል) የከበደው ሰው ማፍጠሩ ይበልጥለታል። በመንገድ ላይ ሆኖ በመፆሙ የታይታ እና በራስ የመደነቅ ስሜት እንዳይሰማው የፈራ ሰውም እንደዚሁ ነው፤ ማፍጠሩ ይመረጥለታል። ከእነዚህ ነገሮች ውጭ ከሆነ ግን መፆም የተመረጠ ነው። ከማፍጠሩ ይሻላል።”

መንገደኛው በለሊት ለመፆም ቢነይት (ቢያስብ) እና ከዚያ በኋላ ጉዞ ቢወጣ በቀኑ መካከል ፆሙን ማፍረስ ይፈቀድለታል። ከጃቢር ቢን አብዲላህ (ረ.ዐ) እንደተዘገበው፡-

فعن جابر بن عبد الله رضي الله عنه: أن رسول الله صلى الله عليه وسلم خرج إلى مكة عام الفتح فصام حتى بلغ كراع الغميم، وصام الناس معه، فقيل له: إن الناس قد شق عليهم الصيام، وإن الناس ينظرون فيما فعلت، فدعا بقدح من ماء بعد العصر، فشرب، والناس ينظرون إليه، فأفطر بعضهم وصام بعضهم، فبلغه: أن ناسا صاموا، فقال : ” أولئك العصاة ”  رواه مسلم والنسائي، والترمذي وصححه .

“የአላህ መልእክተኛ መካ በተከፈተችበት አመት ወደ መካ ሄዱ፡፡ ኩራዑልገሚም የተሰኘው ስፍራ ድረስ ፆመዋል። ከዚያም “ሰዎች መፆም ቸግሯቸዋል። እርሶ የሰሩትን ለመፈፀም ይጠባበቃሉ።” አሏቸው። ከዚያም ከዐስር በኋላ ቢሆንም በኩባያ ውሃ እንዲመጣ አዘዙና ሰዎች እያዩዋቸው ጠጡ። ከዚህ በኋላ ከፊሎቹ ሰዎች አፈጠሩ። ከፊሎቹም ፆሙ። የአላህ መልእክተኛም (ሰ.ዐ.ወ.) ሌሎች ሰዎች እንደፆሙ ሲነገራቸው “እነዚህ አመፀኞች ናቸው! እነዚህ አመፀኞች ናቸው!” አሉ።” ሙስሊም፣ ነሳኢይ እና ቲርሙዚይ ዘግበውታል። ቲርሙዚይ ሶሒሕ አድርገውታል።

ነዋሪ ሆኖ ፆም ከነየተ (ካሰበ) በኋላ በቀን ጉዞ የጀመረ ከሆነ ብዙ ዑለሞች ማፍጠር አይችልም ብለዋል። አሕመድ እና ኢስሐቅ ግን ፈቅደዋል።

ምክንያቱም ቲርሙዚይ ዘግበውት ሐሰን ባደረጉት ከሙሐመድ ቢን ከዕብ በተገኘ ዘገባ ላይ እንዲህ ብለዋል፡-

أتيت في رمضان أنس بن مالك، وهو يريد سفرا، وقد رحلت له راحلته، ولبس ثياب السفر، فدعا بطعام فأكل فقلت له: سنة ؟ فقال : سنة ، ثم ركب..

“በረመዷን ወደ አነስ ቢን ማሊክ መጣሁ። እርሳቸው ጉዞ መውጣት ይፈልጉ ነበር። ጓዛቸውን አስሬላቸዋለሁ። ለዚያም የጉዞ ልብስ ለበሱና ምግብ አስመጥተው በሉ። “ይህ ትክክለኛው ነገር ነው?” አልኳቸው። “አዎን! ትክክል ነው!” አሉኝ፡፡ ከዚያም መጋለብ ጀመሩ።”

ከዑበይድ ቢን ጁበይር እንዲህ የሚል ተዘግቧል ፡-

وعن عبيد بن جبير قال: ركبت مع أبي بصرة الغفاري في سفينة من الفسطاط في رمضان، فدفع، ثم قرب غداءه ثم قال: اقترب، فقلت: أرغبت عن سنة رسول الله صلى الله عليه وسلم ؟. رواه أحمد ، وأبو داود

“ከአቡ በስራ አል-ጊፋሪይ ጋር በረመዷን ከፉስጣጥ ተነስተን በታንኳ ላይ ጋልበናል። ከዚያም ጎተተና ምግቡን አቀረበ፤ “ቅረብ” አለኝ። እኔም “በቤቶች መካከል አይደል እንዴ ያለኸው?” አልኩት። አቡ በስራም “የአላህን መልእክተኛን ሱና ጠላህ እንዴ!” አለኝ። አሕመድ እና አቡዳዉድ ዘግበውታል።” ዘጋቢዎቹም ታማኞች ናቸው።

 ሸውካኒይ እንዲህ ይላሉ፡-

“ሁለቱ ሐዲሶች መንገደኛ ጉዞ ለመውጣት ከወሰነ በኋላ የጉዞው መነሻ ከሆነበት አካባቢ ከመውጣቱ በፊት ማፍጠር እንደሚችል ይጠቁማሉ።”

አሁንም ሸውካኒይ እንዲህ ይላሉ፡- “ኢብኑል ዐረቢይ እንዲህ ይላሉ፡- “የአነስ ሐዲስ ሶሒሕ ነው። ለጉዞ ከተዘጋጀ በኋላ ማፍጠር እንደሚቻል ያሳያል፡፡” አስከትለውም እንዲህ አሉ፡- “ይህ ነው ትክክሉ፡፡”

ማፍጠር የሚያስፈቅደው የጉዞ ርቀት ሶላት የሚያጥርበት ርቀትን የሚያህል ነው። ሙሳፊር (መንገደኛ) ማፍጠር የሚችልበት የቆይታ ጌዜ ሶላት ማሳጠርን የሚያስፈቅደው የቆይታ መጠን ነው። ርቀቱን አስመልክቶ የዑለሞች ልዩነት አለ፡፡ የተሻለው ከሰማንያ አምስት ኪሎሜትር በላይ የሆነ ርቀት ነው የሚለው ነው፡፡ ሌሎች ሃሳቦችም ግን አሉ፡፡ ለምሳሌ ይህንን እንመልከት፡-

አሕመድ፣ አቡዳውድ፣ በይሃቂይ እና ጦሐዊይ ከመንሱር አል-ከልቢይ እንደዘገቡት፡- “ዲህያ ቢን ኸሊፋ አንድ ጊዜ በረመዷን ደማስቆ ካለው አንድ መንደር ወጣና አንድ ፈርሰኽ (አምስት ኪሎሜትር) የሚያህል ርቀት ተጓዘ። ከዚያም አፈጠረ፤ ሰዎችም ከርሱ ጋር አፈጠሩ። አንዳንዶች ግን ማፍጠሩን ጠሉ። ከዚያም ወደ መንደሩ ሲመለስ እንዲህ አለ፡- “ዛሬ ቀን አየዋለሁ ብዬ ያላሰብኩትን ነገር አየሁ። አንዳንድ ሰዎች የነብዩን እና የባልደረቦቻቸውን መመሪያ ጠሉ።” የፆሙትን ሰዎች ለመተቸት ነው። ከዚያም “አላህ ሆይ ወዳንተ ውሰደኝ!” አለ። ከመንሱር አልከልቢይ በስተቀር የዚህ ሐዲስ ዘጋቢዎች በሙሉ ታማኞች ናቸው። እርሱንም ቢሆን አል-ዐጅሊይ ታማኝ አድርገውታል።

ማፍጠር እና ቀዷ በአንድነት ግዴታ የሚሆንባቸው ሰዎች፡- የፊቅህ ሰዎች በሙሉ የወር አበባ እና የድህረ ወሊድ ፆም ላይ ያሉ ሴቶች ማፍጠር እንዳለባቸው ይስማማሉ። በሁለቱም ላይ መፆም ሐራም ነው። ከፆሙም ፆማቸው ተቀባይነት የለውም። ውድቅ ነው የሚሆነው። ያመለጣቸው ቀዷም አለባቸው።

ቡኻሪይ እና ሙስሊም፡- ዐዒሻ እንዲህ ማለታቸውን ዘግበዋል፡-

عن عائشة، قالت: كنا نحيض على عهد رسول الله صلى الله عليه وسلم ، فنؤمر بقضاء الصوم ، ولا نؤمر بقضاء الصلاة الصلاة.

“በአላህ መልእክተኛ ዘመን ወር አበባ እናይ ነበር። ፆምን ቀዷ እንድንከፍል እንታዘዝ ነበር። ሶላትን ቀዷ እንድናወጣ ግን አንታዘዝም ነበር።”

LEAVE A REPLY